اسلام ، نظارت ، ارشاد ، امر به معروف و نهى از منكر و جهاد و دفاع دارد و اگر حدود و مقررات و قوانين اجتماعى جامع دارد ، اين نشان مىدهد كه اسلام يك تشكيلات همه جانبه و يك حكومت است و تنها به مسئله‌ى اخلاق و عرفان و وظيفه‌ى فرد نسبت به خالق خود يا نسبت به انسان‌هاى ديگر نپرداخته است . اگر اسلام آمده است تا جلوى همه‌ى مكتب‌هاى باطل را بگيرد و تجاوز و استبداد طاغوتيان را درهم شكند ، چنين انگيزه‌اى بدون حكومت و چنين هدفى بدون سياست ، هرگز ممكن نيست . ايشان شكل حكومت در عصر غيبت را بر پايه‌ى عدم جدايى دين از سياست ترسيم نموده‌اند و در اين باره چنين مىفرمايند : « ما براى حفظ استقلال مملكت شيعه و حمايت از دين همه‌گونه مصيبت را استقبال مىكنيم و به آن‌ها مىگويند روحانيت نبايد در سياست دخالت كند اعلام مىكنم كه دين ما دين اسلام و سياست ما سياست اسلامى است و مسلمان از سياست و نظارت در امور كشور اسلامى نمىتواند بر كنار بماند تا چه رسد به فقها و مجتهدين كه داراى مقام زعامت شرعيه و نيابت عامه هستند . » « 1 » از عوامل مؤثر در كنش سياسى مراجع تقليد در قبال نظام سياسى ، اين است كه ظهور دين اسلام از ابتدا قرين تشكيل حكومت بوده است . تأسيس دولت مدينه توسط پيامبر عظيم الشأن اسلام ، بيانگر اهتمام شريعت اسلام بر سازوارى و نظام‌مند ساختن جوامع بشرى ، بر بنيان‌هاى دينى بود . در اين ميان مراجع تقليد شيعه هم به لحاظ تاريخى ( ستمى كه از سوى حاكمان جور بر آنان وارد شد ) و هم به واسطه‌ى آموزه‌هاى رهبران دينى ( از امامان معصوم عليهم السّلام گرفته تا مراجع دينى قبل از خود ) به تقويت روح عدالت خواهى و ستيز با ستمگران همّت گماشته و آن را از ويژگىهاى بارز انديشه‌ى سياسى خود قرار دادند . در ميان اديان و مذاهب مختلف ، دين اسلام در مقابل مذاهب دنياگريز ، علاوه بر تأمين وسايل رستگارى براى پيروان خود ، به تنظيم حوزه‌ى زندگى مادى آن‌ها نيز مىپردازد . اين امر سبب شده است تا آيت الله گلپايگانى قدّس سرّه رغبت بيشترى به امور دنيوى و سياسى از خود نشان دهند ؛ ايشان بر اين اعتقادند كه مذهب ، خود را با شرايط

--> ( 1 ) . مركز اسناد انقلاب اسلامى ، پيشين ، صص 136 - 137