منافقان بود و سرانجام به خوارج گرويد ، به امير مؤمنان اعتراض كرد كه اين ايرانيها جائى براى ما باقى نگذاشته‌اند « لقد غلبنا عليك هؤلاء الايرانيون » . امام فرمود : اين ايرانيان براى حفظ و پاسدارى اسلام با شما مبارزه خواهند كرد چنان كه شما براى مسلمان شدنشان با آنان مبارزه كرديد « انّ هؤلاء الايرانيين ليضربونكم على الاحتفاظ بهذا الدين كما ضربتموهم على الدخول فيه » « 1 » . بنابراين وقتى مىتوان نسل جوان را نابغه و سعادتمند دانست كه جوياى حقيقت بوده برهان و استدلال براى آنان وسيله‌يى براى رسيدن به واقعيتها باشد ؛ اگر كسى فكرى و فرضيه‌يى داشته باشد و بخواهد بهر نحوى شده آن را اثبات كند بايد او را خرافى ، خودخواه و تعصّب‌گرا دانست نه حقيقت‌جو و حقيقت‌خواه . بايد ببينيم عقل و استدلال ما را به كجا رهنمون مىشوند نه آنكه درصدد باشيم عقل و استدلال را بهرجا كه دلخواه ماست ببريم ، پيشوايان معصوم ( ع ) در روايات زيادى فرموده‌اند هركس قرآن را تفسير به رأى كند جايگاهش دوزخ است « من فسّر القرآن برأيه فليتبوء مقعده من النّار » « 2 » معناى اين گونه روايات همان است كه فوقا اشاره كرديم ، زيرا گاهى كسى در مقام آنست كه دريابد قرآن شريف چه مىفرمايد و مىخواهد از قرآن استفاده كند ، اين‌گونه بررسى و تفحص ، تفكّر در قرآن ، تدبّر در قرآن ، تعقّل در قرآن ، تفسير قرآن و تفهّم از قرآن است ، و از نظر قرآنى و روايات اين‌گونه بررسى و جستجو در قرآن بسيار مطلوب است و ثواب و پاداش هم دارد و حتّى مسلمانى كه اين‌گونه تدبّر و تفكّر و تعقّل در قرآن نداشته باشد در قرآن كريم مورد سرزنش و مذمّت قرار گرفته است : « افلا يتدبّرون القران ام على قلوب اقفالها » « 3 » ( چرا در قرآن تدبّر نمىكنند مگر بر دلهاشان قفل زده‌اند ) . ولى گاهى انسان رأى و فرضيه‌يى و بگفته‌ى قرآن و روايات ، ظنّ و

--> ( 1 ) - كتاب تشيع انقلابى ( 2 ) - وسائل ج 18 ابواب صفات قاضى ( 3 ) - سوره‌ى محمّد ( ص ) آيه‌ى 24