الشيخ حسين المظاهري
8
مقايسه اى بين سيستمهاى اقتصادى ( فارسى )
دولت باشد ؟ و آيا همهى اين ثروتها مثل يكديگرند يا از نظر ملكيت و احكام مختلفند ؟ ما اين مسائل را در چهار فصل بطور فشرده ذكر مىكنيم : فصل اوّلدر مورد زمين كه فقهاى اسلام در فقه كتابى به نام « كتاب احياء موات » به آن اختصاص دادهاند . انواع زمين فقها زمين را به چند قسم تقسيم كردهاند : 1 - زمينهاى غيرآباد كه در فقه به زمينهاى موات ناميده شده است و خود به دو قسمت تقسيم مىشود . يك قسم زمينهايى است كه قبلا آباد بوده و فعلا آباد نيست كه در روايات آن را « خربه » ناميدهاند و در فقه به آن « موات بالعرض » مىگويند . قسم ديگر زمينهايى است كه نمىدانيم چه وضعى داشتهاند مانند بيابانها ، درّهها ، دامنهى كوهها ، و نظاير آن ، اين قسم در روايات « اراضى موات » نام دارد و در فقه به آن « موات بالاصالة » مىگويند . زمينهاى موات : بدون ترديد قسم دوّم از نظر فقه و روايات جزو انفال و در تملّك حكومت اسلام است ، ولى ترديدى هم نيست كه هركس چه مسلمان باش چه كافر ، و زمين موات چه در بلاد اسلامى باشد چه در بلاد كفر ، در اراضى خراجيه باشد يا در غير اراضى خراجيه ، هركجا باشد مىتواند در آن تصرّف كرده و آن را آباد نمايد ، زيرا روايات بسيارى از رسول اكرم ( ص ) و ائمهى اطهار ( ع ) توسط فريقين رسيده است كه كاملا حاكى از آنست كه حكومت اسلامى اجازهى تصرف و حيازت زمينهاى موات را داده است ، و از