الشيخ محمد علي الگرامي
364
استفتائات ( 1382 ش ) ( فارسى )
و . . . يا حداقل فقهايى مانند شيخ طوسى و مفيد و صدوق و سيد مرتضى و امثالهم باشد بايد بگوييم واقعاً ما اطلاع نداريم كه مثلًا جناب سيد مرتضى يا شيخ طوسى در برخورد با مادر زن خود چگونه رفتار مىكردهاند و بعنوان نمونه وقتى شيخ صدوق در من لا يحصره الفقيه و ابن ابى عقيل عمانى صراحتاً فتوا به جواز ازدواج با مادرِ دخترِ غير مدخول بها صادر كردهاند آيا مىشود پذيرفت كه آنها معتقد به محرميت مادر زن بودهاند ؟ يعنى آيا ايشان فتوا به جواز ازدواج با محارم دادهاند ؟ آيا فردى مثل ابن جنيد يا علامه حلى كه در مختلف در باب نكاح مادرِ دختر غير مدخول بها توقف كرده و صراحتاً فتوا به حرمت نداده است معتقد به محرميت مادر زن بوده است ؟ اگر چنان بود كه توقف ايشان در اين مسأله وجهى نداشت و بسيار بعيد است كه اينان متوجه لوازم سخن خود نبوده باشند . بنابراين انصاف آن است كه ما نمىتوانيم سيره جاريه در زمان خود را ملازم با رواج همين سيره در اعصار متقدمين هم بدانيم . سوم آنكه ايشان مىفرمايد : بسيار بعيد است كه گفته شود كه اين سيره به عصر امامان متصل نيست و بطور ناگهانى و پس از دوران ايشان پيدا شده است ! در جواب بايد گفت واقعاً ما اطلاعى از وضعيت حاكم بر اعصار متقدمين نداريم چه رسد به وضعيت حاكم بر زمان امام صادق و امام باقر عليهما السلام . وقتى كه در زمان امام پنجم و ششم از ايشان راجع به ازدواج با مادرِ دختر غير مدخول بها سؤال مىشود اين خود بهترين شاهد و گواه است كه در آن زمانها