عبد الله الأنصاري الهروي ( خواجه عبد الله الأنصاري )

111

كشف الأسرار وعدة الأبرار ( تفسير خواجه عبد الله انصارى ) ( فارسى )

از توحيد و آن گه بر موسى سپاس و منّت نهاد كه : ترا نه من پروردم و از كودكى ببزرگى رسانيدم ؟ موسى از روى انكار جواب داد كه بر من سپاس چه نهى به آنكه بنى اسرائيل را بندگان گرفتى - و خود كرا رسد كه بنده گيرد و خداوندى كند مگر خداى عالميان كردگار جهان و جهانيان . فرعون گفت : وَ ما رَبُّ الْعالَمِينَ اين خداى عالميان چيست و كيست ؟ فرعون اين سؤال بىادب‌وار كرد و موسى در تعظيم شد ، گفت : رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُمَا اى فرعون اگر تو نميدانى و بتوحيد وى راه نمىبرى هفت آسمان و هفت زمين ، و هر چه در ميان آن ، نشانست و گواه بر خداوندى و يگانگى او ، كائنات و محدثات همه آيات و رايات قدرت او . و فى كلّ شىء له آية * تدلّ على انّه واحد تاريخ ازل و ابد كم از لحظتى در بدايت اقبال او ، نعمت هر دو سراى كم از ذره‌اى در شعاع آفتاب افضال او ، ساختگان خدمتند سوختگان محبت او ، خستگان محنتند عزيزان حضرت او ، خداوندى كه همه ثناها را سزاوارست ، در ذات بىنظير و در صفات بىيارست ، در كامرانى با اختيار و در كارسازى بىاختبارست ، عاصيان را آمرزگار و با مفلسان نيكوكار است ، آرندهء ظلمات و برآرندهء انوار است ، بينندهء احوال و دانندهء اسرار است . با رنگ رخ تو لاله بىمقدارست * با بوى سر زلف تو عنبر خوارست بدانكه حق جل جلاله و تقدست اسمائه در اين آيات چهار جايگه خود را بخلق اضافت كرد ، گفت : رَبُّ الْعالَمِينَ ، رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُمَا ، رَبُّكُمْ وَ رَبُّ آبائِكُمُ الْأَوَّلِينَ ، رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ ما بَيْنَهُما : و اين اضافت ، اعنى ذات البارئ جل جلاله الى خلقه در قرآن بر دو وجه بود : يكى اضافت جزوى ،