عبد الله الأنصاري الهروي ( خواجه عبد الله الأنصاري )
38
كشف الأسرار وعدة الأبرار ( تفسير خواجه عبد الله انصارى ) ( فارسى )
فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ رويهاى خويش بشوييد . و حدّ روى از قصاص موى سر است تا طرف زنخ ، تا با منبت دو گوش . آب مطلق درين موضع محدود براندن در وضو فرض است ، و محاسن كشيده كه ازين موضع درگذشته باشد شافعى را در شستن آن دو قول است : بيك قول واجب نيست ، و اين موافق مذهب ابو حنيفه است ، و بقول ديگر واجب است ، و آن قول صحيح است و مذهب اصحاب ، مگر مزنى كه اختيار وى قول اول است . وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ - قومى گفتند : مرافق در تحت غسل نشود ، كه الى بمعنى حدّ و غايت است ، چنان كه آنجا گفت : ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ ، و اين درست نيست و فتوى عامهء علما بر آن نيست . عامهء علما بر آنند كه مرافق در تحت غسل شود ، و الى بمعنى مع است ، كقوله تعالى : وَ يَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلى قُوَّتِكُمْ ، اى مع قوتكم ، وَ لا تَأْكُلُوا أَمْوالَهُمْ إِلى أَمْوالِكُمْ ، اى مع اموالكم ، فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ ، مَنْ أَنْصارِي إِلَى اللَّهِ . و روى جابر : « ان النبى ( ص ) كان اذا توضأ ادار الماء على مرفقيه » . دو دست با هر دو مرفق بشستن در وضو واجب است ، از بهر آنكه اقامت مصالح تن بر دو دست ميگردد ، و دو دست به دو مرفق ميگردد تا برفق بمصالح خويش برسد . وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ - مذهب مالك و مزنى مسح همهء سركشيدن واجبست در وضو ، از بهر آنكه اين « با » معنى تعميم نهند ، چنان كه جاى ديگر گفت تعالى و تقدس : فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْدِيكُمْ مِنْهُ ، و اين مذهب درست نيست ، و تعميم باطلست ، لما روى المغيرة بن شعبه : « ان النبى ( ص ) مسح بناصيته ، و على عمامته » . ابو حنيفه گفت : قدر واجب مسح ربع سر است . ابو يوسف گفت : مسح نيمهء سر . شافعى گفت : چندان كه اسم مسح بر آن افتد كفايت باشد و فرض گذارده شود . گفتا و اين با باء تبعيض است ، چنان كه گويند : مسحت يدى بالمنديل ، فانه يسمى ماسحا ، و ان كان مسح بعضه . اما كمال مسح بمذهب شافعى در تكرار است ، و مذهب ابو حنيفه در استيعاب ، و