و رافعك الى السماء . همانست كه گفت : فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ يعنى قبضتنى الى السماء . إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُكَ وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ - عيسى ( ع ) دانست كه از قوم وى كس بود كه ايمان آورد ، خداى تعالى وى را بر ايمان بداشت ، و كس بود كه هم بر كفر خويش بماند ، و مسلمان نگشت . عيسى هر دو فراهم گرفت ، گفت : ان تعذب من كفر بك منهم فانهم عبادك و انت العادل فيهم ، و ان تغفر لمن تاب منهم و آمن فانت عزيز لا يمتنع عليك ما تريد ، حكيم فى ذلك . گفت : اگر آن كس كه بر كفر خويش بماند ، او را عذاب بعدل كنى ، و براستى كه راه بر ايشان روشن داشتى و نرفتند ، و بعد از لزوم حجت كافر گشتند ، و آن كس كه از شرك باز گشت ، و مؤمن شد ، اگر بيامرزى فضل تو است ، و انعام و احسان تو به روى ، كه ترا رسد كه نپذيرى و نيامرزى بعد از آن دروغ عظيم كه بر ساختند ، و شرك كه آوردند . همين است قول حسن در معنى آيت كه گفت : إِنْ تُعَذِّبْهُمْ ، فباقامتهم على كفرهم ، وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فبتوبة كانت منهم ، يعنى فى الدنيا فان التوبة فى الدنيا تنفعهم . اگر كسى گويد : وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ اقتضاء آن كند كه گويد : فانك انت الغفور الرحيم ، تا سخن متجانس بود ، و آخر لايق اول بود ، پس چه حكمت را گفت : فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ؟ جواب آنست كه : سياق اين آيت نه بر معنى آمرزش خواستن است و دعا كردن از بهر ايشان ، كه عيسى دانست ، و به شك نبود كه رب العزة كافران را نيامرزد ، لقوله تعالى : إِنَّهُ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ . عيسى اين سخن بر وجه شك نگفت ، بلكه بر وجه خضوع و تسليم و تفويض گفت و اقرار دادن كه : ليس اليه من الامر شيء . عبوديت خويش اظهار مىكند ، و الوهيت و قدرت و مشيت حق اثبات مىكند ، ميگويد : اگر عذاب كنى كس را بر حكم تو اعتراض نه ، و اگر