برخيزند . اين خاست اينجا « 1 » نه خاست پاى است كه خاست نيابت است ، يعنى ينوبان ، و اين آخران ، ميگويند عبد اللَّه بن عمرو بن العاص بود و مطلب بن ابى وداعة السهميان . مِنَ الَّذِينَ اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْأَوْلَيانِ - اوليان تثنيهء اولى است ، يقال هذا الاولى بفلان ، ثم يحذف من الكلام فلان فيقال : هذا الاولى . و هذان اوليان . و در معنى اوليان دو قول گفته‌اند : يكى آنست كه : الاوليان بالميت من الورثة . ديگر قول آنست كه : الاوليان بالشهادة ممّن كان من المسلمين ، و هى شهادة الايمان . زجاج گفت : الاوليان موضع آن رفع است ، از بهر آنكه بدل آن ضمير است كه در يَقُومانِ است ، يعنى فليقم الاوليان بالميت مقام هذين الخائنين ، و آن گه ضمير « استحق » معنى وصيت باشد ، چنان كه گويند : استحق على زيد مال بالشهادة ، اى لزمه و وجب عليه الخروج منه . و برين قول مِنَ الَّذِينَ صفت خائنين باشد ، و خلاصهء سخن آن بود : فليقم الاوليان مقام الخائنين الذين استحق عليهما ما ولياه من امر الشهادة و القيام بها ، و وجب عليهما الخروج منها . و روا باشد كه عَلَيْهِمُ بمعنى فى بود . و ضمير استحق معنى اثم باشد ، و مِنَ الَّذِينَ صفت آخران بود ، و برين قول تقدير سخن اينست . فآخران اللذان هما من الذين استحق فيهم و بسببهم الاثم ، و يقومان مقامهما . قراءت حفص عن عاصم اسْتَحَقَّ بفتح تا و خا ، يعنى فآخران من الذين استحق الاوليان منهم و فيهم الوصية الّتى اوصى بها الى غير اهل بيته يقومان مقامهما ، و قيل معناه استحق عليهم الاوليان ردّ الايمان . قراءت ابو بكر از عاصم و حمزه و يعقوب الاولين بجمع است ، يعنى : فآخران من الاولين الذين استحق فيهم و بسببهم الاثم ، و انما قيل لهم الاولين لانهم الاولون فى الذكر فى قوله : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهادَةُ بَيْنِكُمْ ، و فى قوله :

--> ( 1 ) - نسخهء الف : ايدر .