قراءت مكى و بو عمرو است بر معنى استقبال ، يعنى لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ ، و قراءت باقى بفتح الف است يعنى - لا يحملنكم بغض قوم على الاعداء ، لأنهم صدوكم عن المسجد الحرام فيما مضى ، لأن الصد كان قد تقدم من المشركين قبل نزول هذه الآية ، لانها نزلت بعد عام الحديبية . وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ اى - لا يحملنكم ، يقال جرمنى فلان على أن صنعت كذا ، اى حملنى . ميگويد : بعض اهل مكه بسبب آنكه شما را از مسجد حرام باز داشتند سال حديبيه ، شما را به آن مياراد كه اندازه درگذاريد ، و بر حجاج يمامه افزونى جوييد ، و آنچه محرم است حلال گردانيد . وَ تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى - گفته‌اند : بر و تقوى اينجا اسلام و سنت است ، و اثم و عدوان كفر و بدعت ، و از مصطفى ( ص ) پرسيدند كه بر و اثم چيست ؟ جواب داد كه : « البرّ ما انشرح له صدرك ، و الاثم ما جاءك فى صدرك ، و بروايتى ديگر گفت : « البرّ حسن الخلق ، و الاثم ما جاءك فى نفسك و كرهت ان يطلع عليه الناس » . و گفته‌اند : هر معروفى كه اللَّه تعالى بر بنده فريضه گردانيده است ، يابنده بطوع خود در آن شروع كرده ، و بجاى آورده ، آن بر است ، و هر حدى كه خداى تعالى در شريعت نهاد ، و هر اندازه كه پديد كرد چون بنده بر آن اندازه بايستد ، و آن حدود بجاى آرد ، آن تقوى است . و اثم حدود شرائع از جاى خود بگردانيدنست ، و عدوان از حق بيرون شدن و بر خود و بر خلق خدا ستم كردن . پس تحذير كرد و گفت : وَ اتَّقُوا اللَّهَ و لا تستحلوا محرما ، إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ اذا عاقب . عقوبت و عقاب آنست كه با جانى گردد بر عقب جنايت او از پاداش بد . حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ - اين آيت ما يُتْلى عَلَيْكُمْ است كه در اول سورة ياد كرد و شرح اين چند كلمات در سورة البقره رفت ، تا آنجا كه گفت : وَ الْمُنْخَنِقَةُ ، منخنقه آن شتر يا گاو و يا گوسفند است كه بخوه كشته شود ، چنان كه رسن در گردن وى افتد تا بميرد ، يا در دام صياد رشتهء دام در حلق وى افتد و بميرد و بكارد نرسد ، و موقوذه آنست