تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ يعنى آدم و فرزندان وى ، وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ يعنى ابليس و پس رو آن وى . تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ گويند : ملك داود است چنان كه گفت وَ آتاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ وَ الْحِكْمَةَ . و تَنْزِعُ الْمُلْكَ ملك طالوت است كه از وى با داود شده ، و گفته‌اند كه : مراد به اين ملك عافيت و قناعت است چنان كه مصطفى ص گفت « من اصبح آمنا فى شربه ، معافى فى بدنه ، و عنده قوت يومه فكأنّما حيزت له الدنيا بحذافيرها . » و گفته‌اند كه ملك بهشت است كه رب العالمين از آن خبر داد بقوله : ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيماً وَ مُلْكاً كَبِيراً - عبد العزيز بن يحيى گفت : تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ يعنى الملك على ابليس و قهر الشيطان : ، كما قال رسول اللَّه فى حق عمر بن الخطّاب « ان الشيطان ليفرق من جيش عمر ، و ما سلك عمر فجّا الّا سلك الشيطان فجّا آخر . » وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ حتى يغلبه الشيطان ، كما قال عليه السلام « انّ الشيطان يجرى من ابن آدم مجري الدم » - ابن المبارك سفيان ثورى را گفت : « اخبرنى ما النّاس ؟ » مرا خبر كن كه مردمان كه‌اند ؟ يعنى ايشان كه اوصاف مردمى و خصال ستوده در ايشان است و به آن مستحق ثنا و مدح گشته‌اند ؟ - جواب داد ، كه : دانشمندان و زيركان . گفت ملوك كه‌اند ؟ گفت زاهدان . گفت اشراف كه‌اند ؟ گفت پرهيزگاران . گفت سفله كه‌اند گفت ظالمان . گفت اغويا كه‌اند ؟ گفت : « الّذين يكتبون الاحاديث ليستا كلوا به اموال الناس . » وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ گفته‌اند كه : اين اشارتست به كمال قدرت خداى كه قادر بر كمال آن باشد كه جمع كند ميان هر چيزى با ضد وى ، چنان كه هر دو داند و هر دو تواند : - اگر خواهد عزيز كند و بران قادر ، و اگر