الصَّابِرِينَ مكسور است به آن لام كه در لِلَّذِينَ اتَّقَوْا است . و - صبر - در لغت عرب حبس است . و مصبوره كه مصطفى از خوردن گوشت او نهى كرده است ، آن جانور است كه در جاهليت او را در جايى بيافتند و وى را مىزدند تا مردار گشت هم موقوده است و هم مصبوره . پس معنى الصَّابِرِينَ آنست كه گله و نالش فرو خود گيرند و بيرون ندهند . مفسران گفتند الصَّابِرِينَ اي على ما امر اللَّه عز و جل و فرائضه ، و الصابرين على دينهم و على ما اصابهم . يعنى كه شكيبايان‌اند بر گذاردن فرمان اللَّه ، و بجاى آوردن فرائض و لوازم . و شكيبايان‌اند بهر چه بايشان رسد از رنجها و مصيبتها و بىكاميها . وَ الصَّادِقِينَ - يعنى فى الاعتقاد و القول و العمل ، و ذلك غاية الايمان ، راست گويان و راست روان و راست كاران ، در دل با صدق اعتقادند ، و در زبان با صدق گفتارند ، و در اركان با صدق كردارند . وَ الْقانِتِينَ - اى المطيعين للَّه ، و الدائمى العبادة فى السرّ و الجهر خداى را فرمان برداران‌اند ، و هميشه وى را پرستندگان چه در نهان و چه در آشكارا در همه حال چنانند . وَ الْمُنْفِقِينَ - يعنى من الحلال فى طاعة اللَّه ، هزينه كنندگان و صدقه دهندگانند ، و آنچه دهند حلال دهند ، و در راه خدا دهند ، نعمت اللَّه در طاعت اللَّه خرج كننده وَ الْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحارِ . يعنى المصلّين من آخر الليل ، نماز كنندگان‌اند در سه يك بازپسين از شب . جماعتى از مفسران بر آنند كه اين مستغفران ايشان‌اند كه نماز بامداد به جماعت گذارند و ذكر استغفار در قرآن سى و سه جايست . و معنى - استغفار - آمرزش خواستن است و آنچه بنده گويد - « استغفر اللَّه و اتوب اليه » عزم است بر استغفار نه حقيقت استغفار . ربيع خثيم كسى را ديد كه ميگفت : استغفر اللَّه و اتوب اليه . گفت : اى جوانمرد تو مىگويى كه من از اللَّه آمرزش ميخواهم وز معصيت با طاعت وى ميگردم ، نى اگر نكنى دروغ باشد اين سخن و گناهي ديگر . آن مرد گفت : يا ربيع ! اكنون چون