أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهاً - بضمّ كاف قراءت حمزه و كسايى است ، و بفتح كاف قراءت باقى ، و هما لغتان : كالفقر و الفقر ، و الضّعف و الضّعف ، و الدّفّ و الدّفّ . و الشّهد و الشّهد . ابو عمرو شيبانى ميگويد : هر چيزى كه تو آن را بدل كراهيت دارى ، آن كره است بفتح ، و هر چه مشقّت آن بر تن است آن كره بضمّ . و ابو عبيد و جماعتى گفته‌اند : كره بفتح مصدر است و كره بضمّ اسم است ، اى اسم ما كرهته . و گفته‌اند : بفتح از اكراه ديگرى است و بضمّ از كراهيّت نفس خويش ، و جز ازين گفته‌اند ، و الصّحيح أنّهما لغتان قاله ابو على الفسوى . وَ لا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ ما آتَيْتُمُوهُنَّ - ابن عباس گفت : اين در شأن كسى است كه زن خويش را بقهر ميدارد بىنصيبى و حظّى كه زن را بود از داشت وى ، و كراهيت ميدارد صحبت اين زن ، و در آن داشتن وى را باز دارد از شوى ديگر كردن ، تا آنكه زن خويشتن را از وى باز خرد بكاوين ، كه بر وى دارد . ربّ العالمين ايشان را از آن نهى كرد ، پس استثنا كرد و گفت : إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ مگر اين زنان فاحشه‌اى كنند . فاحشه اينجا زنا است ، و گفته‌اند كه : عصيان و نشوز است ، يعنى درين دو حال ضرار زنان روا بود ، تا خويشتن را باز خرند ، و فديت دهند . روى جابر بن عبد اللَّه ، قال قال النّبيّ ( ص ) : اتّقوا اللَّه فى النّساء ، فانّكم اخذتموهنّ بأمانة اللَّه ، و استحللتم فروجهنّ بكلمة اللَّه ، و لكم عليهنّ أن لا يوطين فرشكم احدا تكرهون ، فان فعلن فاضربوهنّ ضربا غير مبرّح ، و لهنّ عليكم رزقهنّ و كسوتهنّ بالمعروف . بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ - بفتح يا قراءت مكى است و ابو بكر از عاصم ، على بناء الفعل للمفعول به ، بيّنت فهى مبيّنة ، اى فاحشة مظهرة مثبتة بالشّهادة . ميگويد : مگر