عبد الله الأنصاري الهروي ( خواجه عبد الله الأنصاري )

406

كشف الأسرار وعدة الأبرار ( تفسير خواجه عبد الله انصارى ) ( فارسى )

وَ بَثَّ اى اظهر و نشر و فرّق ، وَ خَلَقَ مِنْها اى من آدم و حوا رِجالًا كَثِيراً وَ نِساءً يقول خلقا كثيرا من رجال و نساء ، يقال الف امّة . گفته‌اند درين آيت تقديم و تأخير است يعنى رجالا و نساء كثيرا ، كه زنان در جهان از مردان بيش‌اند ، و در خبر است از مصطفى ( ص ) كه در آخر الزّمان زنان چندان باشند كه پنجاه زن را يك قيّم بود . بَثَّ در كثرت گويند چيز فراوان را ، يقال بثثتك حديثى ، و ابثثتك . وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسائَلُونَ بِهِ - مخفف و ممدود قراءت كوفى است ، اصل ان تتسائلون ، تاء دوم را حذف كردند زيرا كه اجتماع دو حرف متقارب گران داشتند . باقى قرّاء تسّائلون خوانند بتشديد سين . و مراد هم تتسائلون است ، لكن آن تا كه كوفيان حذف كردند اينان در سين مدغم كردند ، و ادغام تا در سين نيكو است ، زيرا كه هر دو از حروف طرف زبان‌اند ، و اصول ثنايا ، و هر دو مهموس‌اند . وَ الْأَرْحامَ بخفض ميم قراءت حمزه است ، معطوف بر ضمير اسم اللَّه ، و آن چنانست كه عرب گويد : اسألك باللَّه و الرحم ، و عطف بر مضمر مجرد و بى اعادت جارّ قومى از نحاة كوفه روا داشتند . و برين معنى بيتها انشاد كرده‌اند ، و بدان استشهاد نموده ، و اين متداول است ميان ايشان ، لكن از جهت قياس ضعفى دارد ، زيرا كه عرب نگويد مررت به وزيد ، بى اعادت جار ، لكن گويد مررت به و بريد ، مع اعادة الجار ، قال اللَّه تعالى : فَخَسَفْنا بِهِ وَ بِدارِهِ الْأَرْضَ . باقى قراء وَ الْأَرْحامَ بنصب خوانند ، عطفا على اسم اللَّه تعالى ، يعنى فاتّقوا اللَّه فلا تعصوه ، و اتّقوا الأرحام فلا تقطعوها . و معنى الآية : اتّقوا اللَّه الّذى تتسائلون فيما بينكم حوائجكم و حقوقكم به ، فيقول بعضكم لبعض : اسئلك باللَّه ، انشدك باللَّه . ميگويد : بپرهيزيد از خشم آن