و أخذ الأموال عُدْواناً وَ ظُلْماً ، و قال تعالى : إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً . وجه سوم ظلم بنده است بر نفس خويش ، در معصيت ، بيرون از شرك ، چنان كه در سورة البقرة گفت : وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ . و در سورة الطلاق : وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ . و در سورة الملائكة : فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ . وجه چهارم ظلم است بمعنى شرك ، چنان كه در سورة الأنعام گفت : الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ . و در سورة لقمان : إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ . قوله تعالى : أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَ اللَّهِ - يعنى به ترك الغلول ، كَمَنْ باءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ فغلّ ؟ ! سياق اين آيت تعظيم اثم غلول است يعنى كه سخط خداى با غلول است و رضوان خداى با ترك غلول . او كه خيانت نكند خوشنودى و رضاء حق با اوست ، و آن كس كه خيانت كند خشم و سخط خدا بروست ، و آن كس كه امروز سخط خدا برو ، فردا دوزخ جاى او . چنان كه اللَّه تعالى گفت : وَ مَأْواهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ . و از بهر آنكه از اهل توحيد است هر چند كه گنهكار است و خيانتكار ، جاى وى جهنم گفت ، اول دركهء دوزخ كه در آن آتش نيست ، اما حرارت آتش به آن ميرسد ، و جاى عاصيان اين امت است . و سمّيت جهنّم ، لانّها تتجهّم فى وجوه الخلق . پس چون از جهنّم در گذشت دركهء دوم « لظى » است . سوم سقر . چهارم حطمة . پنجم جحيم . ششم سعير « 1 » . هفتم هاويه . اين شش دركه جاى كفار است و مشركان در آن جاودان . آن گه سرانجام اهل رضا و خوشنودى حق بيان كرد ، گفت : هُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ اللَّهِ - اى اهل درجات عند اللَّه . اشارتست كه : اهل بهشت همه يكسان نيند ، بلكه درجات ايشان متفاوت است ، و منازل ايشان مختلف به قدر اعمال و معارف . على الجملة بهشت صد درجه است به حكم آن خبر كه معاذ بن جبل روايت كرد از مصطفى ( ص ) قال : الجنّة مائة درجة ، بين كلّ درجة الى درجة ما بين السّماء و الارض ، و انّ اعلاها الفردوس ،

--> ( 1 ) - ج : مصير . )