و معنى الآية : ليبتلى اللَّه ما فى صدوركم ايّها المنافقون فعل ما فعل يوم احد ؛ و ليمحص اى ليطهر و يكشف ما فى قلوبكم ايّها المؤمنون من الرّضا بقضاء اللَّه . وَ اللَّهُ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ - اى بما يدور فى الافكار ، و يعترض فى النفوس ، و بما فى القلوب من النفاق و الايمان . قوله تعالى : إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ . . . الآية - اين خطاب با مؤمنانست ، ميگويد : ايشان كه پشت بدادند بهزيمت ، و از قتال دشمن برگشتند از ميان شما كه مؤمنان‌ايد يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ آن روز كه جمع مؤمنان و جمع كافران همديدار گشتند ، و بر هم رسيدند ، آن شيطان بود كه در راه ايشان آمد ، و ايشان را بر آن ذلّت داشت ، و آن كار ايشان را برآراست . و اين در راه آمدن شيطان و ايشان را از ثبات بيفكندن ، بشومى آن بود كه فرمان رسول ( ص ) را خلاف كرده بودند ، و مركز بگذاشته . پس رب العالمين ايشان را عذر نهاد و عفو كرد ، گفت : وَ لَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ . و گفته‌اند كه معصيت ايشان آن بود كه پارسال به بدر رغبت كرده بودند در فداء مشركان ، و بازفروختن ايشان ، كه ببدر بدست آورده بودند ، و بنكشتن ايشان ، پس ربّ العالمين عذر ايشان بنهاد و آن معصيت ازيشان در گذاشت و عفو كرد و گفت : لَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ . مفسّران گفتند : عثمان بن عفان از ايشان بود ، و رافع بن المعلى ، و خارجة بن زيد ، و حذيفة بن عتبة بن ربيعة ، عثمان بن عقبه ، و عمرو بن عقبه . مردى از ابن عمر پرسيد كه عثمان به بدر حاضر بود ؟ گفت : نه ، گفت : ببيعة الرضوان حاضر بود ؟ گفت : نه ، گفت : از جملهء ايشان بود كه يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ ؟ گفت : بود . ابن عمر را گفتند كه : اين در عثمان عيب ميجويد به اين كه مىگويد . ابن عمر گفت : اما بدر فانّ رسول اللَّه ( ص ) قد ضرب له بسهمه . امّا بيعة الرضوان فقد بايع له رسول اللَّه ( ص ) و يد رسول اللَّه خير من يد عثمان ، و اما الذين تولوا منكم يوم التقى الجمعان فقد عفا اللَّه عنهم ان اللَّه غفور حليم .