قوله : وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً اين أمن از دعوت ابراهيم ( ع ) است كه گفت : رَبِّ اجْعَلْ هذا بَلَداً آمِناً ابراهيم دعا كرد تا مكه حرمى بود ايمن ، چنان كه هر جايى كه گريزد ، ايمن بود كه او را نرنجانند ؛ و هر صيد و وحش كه در آن شود ايمن روي ، كه او را نگيرند ؛ و آهو و سگ هر دو بهم بسازند . ربّ العالمين آن دعاء وى اجابت كرد و در آن منّت بر ابراهيم و بر جهانيان نهاد و گفت : أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنا حَرَماً آمِناً وَ يُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ . جاى ديگر گفت : مَثابَةً لِلنَّاسِ وَ أَمْناً ، و وَ آمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ . در روزگارى كه مشركان حرم مىداشتند ، آن را چندان حرمت داشتند كه اگر كسى خونى عظيم كردى و در آن خانه گريختى از ثار آن ايمن گشتى ، و اكنون هر كه از حاجّ و از معتمران و زائران باخلاص و با توبه آنجا درشد ، از آتش ايمن است . ابو النجم الصوفى مردى قرشى بود . گفتا : شبى طواف مىكردم ، گفتم يا سيّدى ! تو گفته‌اى وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً هر كه در خانهء كعبه شود ايمن است ! از چه چيز ايمن است ؟ گفتا : هاتفى آواز داد كه : « آمنا من النّار » يعنى از آتش دوزخ ايمن است . عن انس بن مالك قال : قال رسول اللَّه ( ص ) : من مات فى احد الحرمين بعثه اللَّه من الآمنين . قوله : وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ - حمزة و على و حفص حجّ البيت بكسر « حا » خوانند باقى بفتح خوانند ؛ و بكسر لغت تميم است و بفتح لغت اهل حجاز ؛ و فرق آن است كه چون بفتح گويى مصدر است و بكسر اسم عمل ، و معنى « حجّ » قصد است . وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ - اين لام را لام ايجاب و الزام گويند ، يعنى كه فرض است و واجب حجّ كردن بر مردمان ، يعنى بر آن كس كه مسلمان باشد و عاقل و بالغ و آزاد و مستطيع ، اين پنج شرط است هر كه در وى مجتمع گردد حجّ بر وى لازم گردد . و اولىتر آنكه با وجود شرائط ، تقديم كند و تأخير نيفكند . لقوله تعالى