عبد الله الأنصاري الهروي ( خواجه عبد الله الأنصاري )
146
كشف الأسرار وعدة الأبرار ( تفسير خواجه عبد الله انصارى ) ( فارسى )
و حجت بر ايشان اين آيت فرستاد ، گفت : قياس خلق عيسى ( ع ) بىپدر همچون قياس خلق آدم بىپدر و بىمادر است . إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللَّهِ - ميگويد سان و صفت عيسى بنزديك خدا و در حكم وى همچون سان و صفت آدم است . آدم را از خاك بيافريد و قالب وى بساخت ، و روزگارى آن جسد بىروح ميان مكّه و طائف چنان كه در خبر است بگذاشت ، آن گه آن جسد را گفت كه : اى آدم باش بشرى زندهء گويا ، نه پدر بود نه مادر ، همچنين باد را گفت : عيسى باش ، پدر نه بود و مادر بود ، يعنى در تخليق بنزديك اللَّه در قدرت او هر دو يكىاند . چنان كه آفرينش آدم بىپدر و مادر بر وى دشخوار نبود ، آفرينش عيسى ( ع ) بىپدر دشخوار نبود . الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ - ميگويد : آنچه با تو گفتيم از قصه و خبر عيسى درست است و راست ، و پيغام از خداوند تو ، و حق اينست و راست كه خدا گفت ، نه آن كه ترسايان گفتند در كار عيسى . و روا باشد كه الْحَقُّ ابتدا نهند و مِنْ رَبِّكَ خبر ابتدا ، و معنى آن باشد كه : الحق فى ذلك بل فى الامور كلها ما يكون مصدره من اللَّه عز و جل . فَلا تَكُنْ مِنَ الْمُمْتَرِينَ - هر چند كه ظاهر اين خطاب با مصطفى ( ص ) است ، اما مقصد اين خطاب عموم امّت است ، يعنى شما كه امّت محمدايد به شك مباشيد كه مثل عيسى هم چون مثل آدم است و در گمان ميفتيد ، چنان كه ترسايان در گمان افتادند و اين مثل نپذيرفتند . فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ معنى محاجّه و محاقّه حجت آوردن است و خويشتن را حق نمودن . ميگويد : هر كه با تو حجت آرد در كار عيسى ، و آنچه اللَّه گفت و بيان كرد نپذيرد ، مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ پس از آنكه از خدا به تو پيغام آمد ، و بدانستى كه عيسى بندهء خدا بود و رسول وى .