داشته كه چنان گفته . و مىبينيم در ستايش اين سراينده و چكامهء وى چنان تند مىروند كه گويا براى توده ، انبوهى از دانش يا برداشتى تازه و شايسته به ارمغان آورده يا چنان برترى چشمگيرى در عمر سراغ كرده كه توده و پيامبر پاكشان از آن شادمانه مىگردند ، پس مژده و بلكه هزاران مژده باد به بزرگترين پيامبران ! كه جگر - گوشهء راست رو او در نزد كسى كه آزمندانه آن سخن را بر زبان مىراند كوچكترين ارج و ارزشى نداشته و بودن او در خانه اى كه خدا ، خداوندان آن را از هر گونه لغزشى بر كنار شناخته نمىتوانسته آنان را از گزند وى به دور نگهدارد كه خانه را بر ايشان نسوزاند ! پس آفرين و بازهم آفرين بر گزينشى كه اين سان باشد و به به از فرمانروائىاى كه با اين بيم و هراسها گردن به آن نهند و سرانجامش دهند و به اين بىپايگىها پايان پذيرد ! كه به همه ى اينها نمىخواهيم بپردازيم زيرا با بررسى در زندگى نخستين خليفه ديده‌ايم كه او - پيش از اسلام آوردن و پس از آن - سرمايه ى روانىاش با ديگر مردم عادى يكسان بوده و تنها برگزيده شدنش به جانشينى پيامبر او را بزرگ كرده و بس و اكنون تنها مىخواهيم در دو زمينه به پژوهش پردازيم . ‹ 1 › برترىهائى كه براى او شمرده‌اند 2 - منشهاى روانىاش . 1 برترىهائى كه براى او شمرده‌اند آيا از بزرگترين پيامبران - درود و آفرين خدا بر وى و خاندانش - به راستى سخنى كه نمايشگر برترى او باشد رسيده ؟ و آيا آن همه گزارشهاى بسيارى كه در ستايش او آورده‌اند درست است ؟ ما در اينجا انديشه را به ژرفنگرى وا مىداريم و مانند همهء كسان كه در جستجوى برداشتى درست هستند داورى خود را بر پايهء هيچ سخنى استوار نمىگردانيم مگر آنچه از پيشوايان هنر حديث - كه ميان درست و نادرست آن جدائى مىنهند - مىآوريم سپس آن را با ارزيابى