پس از فرو نشستن جنگ روزى به او گفتند كه تو در حال آرامى وجود خدا را انكار مى كردى و چنين و چنان مى گفتى و مردم رابه الحاد تشويق ميكردى ، چگونه آن روز در موقع فرار خودت از خدا ياد مى كردى و از او كمك ميخواستى ؟ ! آن مبلغ كمونيست گفته بود تبليغ انكار خدا و بى دينى وظيفه رسمى ام مى باشد كه در مقابل آن حقوق ماهانه مى گيرم ، ولى از نظر انسانى من وجدان دارم و ممكن نيست منكر خدا باشم مگر من خرم كه منكر خداوند جهان بشوم ؟ ! گر غمض نظر از اثرات تو نمايند * در غمض نظر ، ديده به سوى تو گشايند أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ أَمْ هُمُ الْخالِقُونَ ؟ اين بيان فولادين عوام فهم قرآن مى گويد : انسانها يا بدون سبب و آفريدگار خلق شده اند ؟ يا خودشان خالق خودشان هستند ؟ يا خداوند آنان را آفريده است ؟ احتمال اول مستلزم تصادف و انكار قانون عمومى عليت است ، احتمال دوم مستلزم تقدم شىء بر نفس و دور محال است و هيچ عاقلى اين دو احتمال را نمى پذيرد ، بنابراين احتمال سوم معين مىشود . 48 . خواص ماده يا خواص روح ماديها عليت را در روابط مادى پديده ها منحصر مى دانند ، طبق اين ادعا نبايد هيچگاه موجود جديدى در دنيا به وجود بيايد ، در حالى كه ما مى بينيم در جهان خصوصا در قسمت حيوانات و انسان شاهد پيدايش موجودات جديدى مانند حيات و شعور و عواطف و احساسات و فكر و ابتكار و اراده ، هستيم . ماديها مى گويند اين پديده ها جز خواص ماده چيزى نيست ، اين ادعا ايراداتى دارد .