چنين كشش نيرومندى در درون وجودمان به سوى خدا واقف سازد . البته ممكن است بعضى اين توجه را واكنش تلقينات و تبليغات مذهبى محيط بدانند كه در تمام طول عمر تحت تأثير آن بوده و هستيم . ولى عموميت اين پديده در همه انسانها و حتى در آنهايى كه معمولا با مسايل مذهبى سروكار ندارند نشان مىدهد كه ريشه اى عميق تر از اين فرضيه دارد ، ريشه اى كه در اعماق وجود انسان نهفته شده و نه مولود تبليغ و تلقين است . 5 - در زندگى انسان رويدادهائى ديده مىشود كه جز از طريق اصالت حس مذهبى قابل تقسيم نيست : انسانهايى را مى بينيم كه همه امكانات مادى خود را عاشقانه فداى عواطف مذهبى كرده و ميكنند ، و همه آنچه را كه دارند ، با گذشت بى نظيرى در پاى مذهب خود ريخته و حتى جان خويش را بر سر اين كار مى نهند . شهيدانى كه در ميدانهاى جنگ براى پيشبرد اهداف الهى ، شربت شهادت را با شوق و عشق نوشيده اند كه نمونه هاى آن نه تنها در تاريخ هاى انقلاب اسلامى به وضوح فراوان به چشم مى خورد بلكه در تاريخ اقوام و ملل ديگر نيز كم نيست ، روشنگر اين حقيقت است كه حس مذهبى ريشه عميقى در روح انسان دارد . ممكن است ايراد بشود كه افرادى مانند كمونيستها كه موضعگيرى الحادى و ضد مذهبى خود را هرگز مكتوم نكرده و نمى كنند نيز كم و بيش داراى چنين فداكاريهائى در راه حفظ مكتب و اعتقادات خود هستند . ولى با توجه به يك نكته ، اين ايراد كاملا حل مىشود و آن اينكه حتى كمونيستها كه ظاهرا مذهب را به كلى نفى ميكنند ، و معتقدند مذهب مربوط به تاريخ گذشته است و درجامعه هاى كمونيستى هرگز نمى تواند جائى داشته باشد آرى همانها - به طور ناخودآگاه شكل ديگرى از مذهب را پذيرا گشته اند . آنها به پيشوايانشان به