الشيخ محمد آصف المحسني
87
مسايل كابل (فارسى)
به خداوند نيز ؟ از نظر فلسفه در مثالهاى فوق و صدها نظاير انها يك حادثه از خود يك علت ندارد تا استنادش به غير ان باطل باشد بلكه چند علت دارد ، مثلا در مثال اول اتش علت قريب سوزانيدن است و شما علت بعيد ان بوديد كه انرا در اتش انداختيد و هكذا ابر و حكومت و دوا خوردن مريض در سه مثال ديگر علت قريب و باد و مردم و مهارت داكتر علت بعيد است استناد معلول همانطور كه به علت قريب صحيح است به علت و يا بعلل بعيد ان نيز درست مىباشد . ايمان به خدا از جهالت نبوده بلكه ماديين خود جاهلاند و يا تجاهل ميكنند كه به صحت استناد معلول به دو يا چند علت نزديك و دور متوجه نمى شود يا به ان اقرار نمىكنند . توسعه علوم تجربى قدرت و علم و حكمت خداوند را بهتر نمايان ساخته است و جاى ايمان را مستحكمتر نموده است . باز هم درباره سوال شما توضيح مىدهم كه علل و عوامل بر دو گونهاند : طولى و عرضى ، طولى علل بعيده ، عرضى علل قريبه را ميگويند يك حادثه ممكن يكصد علت داشته باشد كه فهميديد استناد و انتساب ان بهر كدام از علل ان صحيح است علل عرضى كه يك حادثه در يك مرتبه چند علت داشته باشد از نظر عقل محال است و نميشود كه يك پديده و معلول چند علت قريب و عرضى با همديگر داشته باشد بلى مىشود يك معلول يك علت چند جزئى داشته باشد مثل اينكه يك آدم را چندين آدم بكشند و مجموع چند نفر ، قاتل باشند و هر كدام از انان جزء علت قتل محسوب مىشود ولى بودن چند علت قريب مستقل براى يك