كنيم . جمع بين دو نماز بر دو گونه است : جمع صورتى و جمع حقيقى : جمع صورتى انست كه نماز ظهر يا مغرب را در اخر وقت ان بخواند و نماز عصر و يا عشاء را در اول آن كه صورتا بين دو نماز جمع شده است ولى در واقع هر نماز در وقت خود واقع شده است و جمعى در كار نيست . جمع حقيقى آنست كه دو نماز ( چه ظهرين و چه مغربين ) در وقت يك نماز واقع شود و جمع حقيقى مذكور : دو قسم مىشود : جمع تقديم كه ظهر و عصر در وقت نماز ظهر واقع شود يا مغربين در وقت مغرب خوانده شود و جمع تاخير كه ظهرين در وقت عصر و مغربين در وقت عشا واقع شود . در جواز جمع صورتى اشكالى وجود ندارد ولى احاديث تماما ناظر به جمع حقيقى مىباشد كه بعضى از انها را اينجا مطالعه ميكنيد . 1 - ابن عباس ميگويد : نبى - صلى الله عليه و سلم - در مدينه نماز را هفت ركعت و هشت ركعت ( يك جا ) خواند : ظهر و عصر و مغرب و عشاء ( مواقيت الصلاة صحيح بخارى حديث شماره ( 518 ) ايوب گفت شايد در شب بارانى جمع كرده باشد . گفت شايد مهم خود حديث است و احتمال راوى حجت نيست . و علاوهء كه حديث شماره ( 11 ) اتى انرا باطل مىكند . 2 - و عنه صلى النبى ( ص ) سبعا و ثمانيا جميعا ( بخارى شماره ( 537 ) . 3 - عن عبد الله بن عمر : رسولخدا را ديدم كه گاهى در سفر عجله داشت مغرب را به تاخير مىانداخت تا مغرب و خفتن را يك جا بخواند ( حديث شماره ( 1041 ) و ص 213 ج ه صحيح مسلم . نووى در شرح خود بر مسلم در اينجا ميگويد اين حديث صريح است در