15 - امر به معروف و نهى از منكر : به نظر جمعى از فقها مورد امر به معروف و نهى از منكر در فرض است كه فاعل متخلّف حكماً و موضوعاً عالم باشد ، مثل اين كه بداند كه اين مال غير است و بداند كه خوردن مال غير شرعاً حرام است و مع ذلك مىخواهد آن را بخورد ، اين مورد امر بمعروف و نهى از منكر است . و اگر كسى عالم به موضوع باشد و به حكم آن جاهل باشد مانند اين كه بداند كه فلان مايع خون است و نداند كه خوردن خون حرام است ، اين مورد ، مورد وجوب ارشاد است . و كذا اگر حكماً و موضوعاً جاهل باشد . و اگر حكماً عالم و موضوعاً جاهل باشد مثلًا ميداند كه نماز به طرف قبله واجب است ولى نمىداند كه اين طرف قبله نيست ، بلكه خيال مىكند كه همين طرف قبله است ، و نماز مىخواند در اين صورت نه ارشاد او واجب است و نه نهى از منكر او ( در محرمات ) و نه امر به معروف او ( در واجبات ) به نظر اين فقير بعيد نيست قسم دوم كه مورد وجوب ارشاد است مشمول ادله امر به معروف و نهى از منكر نيز باشد . و الله اعلم باحكامه . به هر حال امر بمعروف و نهى از منكر يكى از واجبات مهم شريعت اسلامى مىباشد كه با اجتماع شرايط آن بر همه مسلمانان واجب كفايى مىباشد ، نهايت بر علما مؤكّدتر است . در قرآن مجيد ، تلاوت مىكنيم : « وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ » . از اين آيه وجوب كفايى امر به معروف و نهى از منكر ثابت مىگردد ، و علماى دين بايد لساناً و قلماً مردم را ، به واجبات امر و از محرمات نهى كنند ، ظاهر گفتن اين كه فلان كار بر تو واجب و فلان عمل حرام است كفايت نمىكند ، مطابق ظاهر قرآن بايد به صيغه امر و نهى باشد . مثلًا بگويد : فلان عمل را انجام بده كه واجب است ، و فلان كار را ترك كن كه حرام است . به نظر من زايد بر اين واجب نيست مگر اين كه حاكم شرعى به آن امر نمايد . بلى در موارد نفوس و فروج گذشته از وجوب امر به معروف و نهى از منكر جلوگيرى از معصيت نيز واجب است مثلا كسى مىخواهد مسلمانى را بكشد چه عملًا و چه به خيال اين كه مستحق قتل است ، در حالى كه مكلف مىداند او مستحق قتل نيست و نهى از منكر مفيد نيفتد ، واجب است كه عملًا قاصد قتل را از قتل بازداشت و هكذا در مورد زنا و لواط ، كه از مذاق شرع اين وجوب استفاده مىشود .