الايام » مسايلى را مورد بحث قرار داد كه مىتوانست ميناى تاسيس حكومت اسلامى قرار گيرد . وى به صورت آشكار اين موضوع را مطرح كرد كه بر اساس ادله و سنن شرعى غير قابل انكار « انتظام امور دنياى مردم وظيفه فقيهان است و جزاى اين راه ملك و ملت اصلاح نخواهد شد 4 » . بعد از آن فقيه كه به صورت روشن‌تر و جدىتر به امر سياست پرداخت ، علامه ميرزا محمد حسين نائينى ( م 1355 ه . ق ) بود . وى با نوشتن كتاب « تنبيه الامة و تنزيه الملة » اولين متن مستقل فقه سياسى ناظر به شرايط روز را عرضه كرد . پس از وى مرحوم آيت اللّه سيد محمد حسين بروجردى ( م 1340 ه . ش ) به گفته يكى از شاگردان برجسته‌اش به امتزاج دين و سياست در فقه به صورت جدى ، عنايت ورزيد ؛ اما متأسفانه به دلايلى اين رويكرد سبب تأليف كتاب جداگانه‌اى فقهى - سياسى نگرديد و تنها شاگردانش نظر وى را تعليم و در مواردى مكتوب و تبيين كردند 5 . نكته شگفت‌انگيز و قابل توجه اين است كه فقهاى اهل سنت كه بسيارىشان به حكومت‌هاى وقت نزديك بوده‌اند ، نيز قادر به نوشتن متن فقهى - سياسى قابل عمل براى حكومت‌گران و مردم نشده‌اند و حتى زمانى كه در قرن نوزدهم حكومت عثمانى با قوانين