بعد از فتح مكه ، مشركين قريش به تو ايمان مىآورند و كارهاى تو را كه بحسب ظاهر نزد آنان گناه محسوب مىشد ، نيز مىبخشند و فراموش مىكنند . نعمت‌هاى پرورگار نيز با اين فتح بزرگ ، براى تو تمام مىشود ، به نظر من ، مراد از « وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ » نيز همين فتح مكه است ، والله العالم ! . آيه مباركه ، « وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ » يك مرتبه در صلح حديبيه براى پيغمبراكرم صلى الله عليه و آله و سلم بيان شده است و يك مرتبه ديگر در اواخر عمر شريفش در " حجة الوداع " ( واقعه غديرخم ) تكرار شد ، فرمود : « الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً » « 1 » امروز دين شما را كامل كردم و نعمت خود را بر شما تمام كردم و اين‌كه اسلام را دين خود قرار داديد ، از شما راضى شدم . فرق اين دو آيه مباركه در اين است كه در سوره فتح مخاطب شخص پيغمبراكرم صلى الله عليه و آله و سلم است ؛ اما در " حجة الوداع " همه‌ى مسلمانان مورد خطاب قرار گرفته است . جواب علت سوم « وَ يَهْدِيَكَ صِراطاً مُسْتَقِيماً » پيغمبراكرم صلى الله عليه و آله و سلم قبلًا در صراط مستقيم هدايت شد بود ؛ منتهى به مراتب بالاى هدايت نرسيده بود ، ما و شما در پنج‌وقت نماز خود ، در سوره مباركه حمد ، اين جمله را مىخوانيم كه « اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ » خدايا ! ما را به راه راست هدايت كن ! روز چند بار اين جمله را تكرار مىكنيم ، ما كه مسلمان هستيم ، در راه اسلام هدايت شده‌ايم ، نماز مىخوانيم ، روزه مىگيريم ، وجوهات مىپردازيم ، براى چه روز چند بار تكرار مىكنيم كه خدايا ! ما را به راه راست هدايت كن ؟ جواب اين است كه آيه مباركه ، ظاهراً دو معنى دارد .

--> ( 1 ) - مائده / آيه 3