الشيخ محمد آصف المحسني
68
روش جديد اخلاق اسلامى (فارسى)
كتب اخلاقى بيان شده است . اين مكتب اخلاقى كه شايد از تمام روشهاى اخلاقى گذشته صحيح تر و اساسى تر است داراى نواقصى هم هست . 1 - غايتى كه براى تهذيب و تعديل اخلاق بيان داشته اند ( مدح و نيكنامى ) گذشته از بى پايگى و بى ارزشى آن ضمانت اجرائى و داعويت آن نيز ضعيف است كه قبلًا به آن اشاره شد . 2 - حد وسط كه معيار خوبى و بدى صفات قرار گرفته از افراط و تفريط تميز داده نشده و تا جائى كه نگارنده تتبع نموده است به بيان مقنعى بر نخورده است . « 1 » رقصيدن مردان با زنان شوهردار و بيگانه ، زنا با رضايت زن بىشوهر و يا با زن شوهر دار با جلوگيرى از حمل و يا اختلاط نسب ، چند زن عقدى داشتن ، كينه ورزيدن با بعضى از انسانها ، ترس ، محبت ، آشتى ناپذيرى و دهها عنوان ديگر آيا از نظر اخلاق يونانى قبيح شمرده مىشود و يا حسن و چرا ؟ و به تعبير ديگر اينها و امثال آنها بكدام حد وسط معتبر سنجيده مىشود ؟ هر مذهب و هر مكتب و يا هر ملت آراى خاصى دارند . عادات و رسومات مختلف با آنكه افراط و تفريط غالباً در نظر همه مذموم است ، ولى حد وسط نه امر روشنى است و نه دليل ديگرى بر آن دلالت دارد .
--> ( 1 ) - مرحوم نراقى در جامع السعادات ص 59 ج 1 چاپ جديد بحثى درباره افراط و تفريط و حد وسط نموده كه به جائى نرسيده است .