عناصر اخلاق اسلامى عنصر اول - كوشش و حركت جهت دهى و تلاش ، عنصر اول اخلاق اسلامى است . زيرا تا مراقبت و رياضت خود فرد پس از تحصيل آگاهى كافى و دقيق در بين نباشد تكامل و تصفيه باطن ميسور نيست . چنانچه براى تحصيل رزق سعى و زحمت لازم است براى تحصيل مكارم اخلاق و آداب آن نيز زحمت و حركت لازمست . لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى كسانى كه در تحصيل مقاصد مادى و معنوى سعى نمىورزند و تنها به انتظار معجزه آسمانى بسر مىبرند و انجام همه امور را منحصرا از خداوند توقع دارند و گاهى براى فريب خود و ديگران توكل به خداوند را عنوان مىكنند سخت در اشتباهند . توكل ، اعتماد به خداوند پس از تهيه اسباب است نه با ترك اسباب . آيا اين دسته در حال گرسنگى به ياد دارند كه به جاى غذا خوردن براى دفع گرسنگى ، توكل نموده باشند ؟ ! آرى همانگونه كه درباره تحصيل رزق ، امر به سعى و تلاش شده است . فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ درباره تزكيه باطن نيز چنين ارشادى شده است . قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها جمعى در همه كارها كوشش و پيكار را بيهوده مىدانند و