الشيخ محمد آصف المحسني
66
متافيزيك از نظر رئاليزم يا معارف اسلامى از نگاه علم وفلسفه (فارسى)
ماهىهاى اقيانوس و درختان كوهى و صدها نظائر آن موجود نيست هرچند اصل همه ماديات اتم مىباشد . ولى اقطاب سوسيالسمى ازين اصل ( مانند سائر اصول دياليكتيكى ) اغراض سياسى ديگرى دارند و شايد يكى از آنها ربط دادن تمام عقايد و اخلاقيات و مبانى انسانها باقتصاد باشد ، و براى بطلان اين خيال خواننده بايد بكتاب اقتصاد معتدل اينجانب مراجعه كند . « 1 » ( مادّه خالق ميخواهد ) موجودات مادى بدون استثناء داراى چهار سبباند : سبب مادى سبب صورى ، سبب فاعلى ، سبب غائى . مثلا همين عمارتى كه در آن نشستهايد سبب مادى آن خشت و سنگ و سمنت و ساير موادى است كه در آن به كار رفته ، و علت صورى آن شكل مخصوص آنست كه باثر هندسه مهندس و نظريه بناء وجود گرفته ، سبب فاعلى آن نجار و بنّا و غير آنها است ، سبب غائى آن سكونت و يا فروش و شبه آنست ، شما با اندك تأمل اين علل چهار گانه را در اكثر موجودات مادى ميتوانيد بدست آوريد ، زيرا هيچ چيز مادى بدون ماده و صورت مخصوص و فاعليكه از كار خود هدفى را در نظر داشته باشد وجود نخواهد گرفت . بلى : در پارهاى از موارد هدف ( سبب غائى ) عقلائى نبوده خيالى است مانند غالب كارهاى اطفال و مجانين و سفهاء . . .
--> ( 1 ) تفصيل اين مسأله در كتاب ديگر نگارنده بنام دين و اقتصاد مذكور است