مىشود عقول كلى را - بعقل‌هاى جزئى افراد انسان اشتباه نشود - از ماهيت نيز مجرد دانسته ، و مرحوم ملا هادى سبزوارى از او درين نظريه پيروى كرده . دلائيلكه براى تجرد عقول از طرف فلاسفه بيان شده اكثرا يا تماما در كتاب اسفار كه بزرگترين ذخيرهء فلسفى است ذكر شده ، ولى به نظر نگارنده همهء آنها قابل مناقشه است لكن ذكر آنها و نقد آنها از حوصلهء اين مختصر برون است ، زيرا فهم آن گفتار جز براى طبقهء معدودى ميسور نيست ، بالاخرة ممكن الوجود - چه منحصر بماديّات و پديده‌هاى آن باشد ، و چه مصاديقى از مجرّدات هم داشته باشد - همه تحت قانون تكوينى خلقت و آفرينش داخل است و همهء آنها واقعيّت عينى و تحقق خارجى دارند ، و با تمام اسباب و مسببات داخلىشان ، جملة در اصل هستى و بقاء خود بواجب الوجود كه مصداق آن بعدا بيان خواهد شد نياز و افتقار دارند . ماركسيسمى كه بكشور ما فرستاده‌اند ما براى اثبات اين مقصد براهين قطعى و دلائل عقلى فراوان داريم و بطور يقين روشن خواهيم نمود ، كه مادهء بىشعور مبدء جهان و علّت العلل عالم نيست ، ولى قبل از اينكه وارد اين بحث شويم از جهاتى مناسب ديده مىشود پاسخ اجمالى و مختصر ولى دقيق و محكم بزمزمه‌هائى كه درين اوقات ميان يكعده از جوانان ما كه خيال بافىهاى سياسى آنها را بطمع . . . انداخته و بطور ناخودآگاه تحت