است ، و اساسا خواص و آثار واجب الوجود ممتاز از خواص و آثار ممكن است چه از نظر علم نگاه شود و چه از نظر فلسفه ، و تجربه قادر نيست در فضاى لايتناهى وجوب پرواز كنند . بناء اين نظريه در اصل و فرع خود باطل و مخالف عقل است ، و هيچ ارزش علمى ندارد . 2 - اكثر متكلمين يعنى علماء عقايد ميگويند علّت احتياج موجودات ممكنه حدوث آنها است و حدوث عبارت از پيدا شدن موجود پس از نبودن آنست زيرا اگر از پيدا شدن كذائى صرف نظر شود احتياجى در بين آن نخواهد ماند . 3 - فلاسفه و محقّقين متكلّمين سبب حاجت ممكنات را نفس امكان آنها ميدانند زيرا امكان عبارت از نفس عدم اقتضاء وجود و عدم ( امكان ماهوى ) يا نفس افتقار وجود ( امكان وجودى ) مىباشد ، و موجود از همين رهگذر سببيّت ، احتياج بخارج را پيدا مىكند . نظريهء دوم هرچند در به دو نظر متين ديده مىشود ولى دقت عقلى آن را مردود ميداند زيرا حدوث ( مسبوقيّت وجود بعدم ) يكى از كيفيات وجود است و قهرا وجود متأخر از ايجاد است ، و رتبهء ايجاد مقدم بر رتبهء وجود است هرچند در متن زمان مقارن باشند و ايجاد متأخر از حاجت است چه تا شئ محتاج نباشد ايجاد وى معقول نيست ، زيرا تحصيل حاصل لازم مىآيد . روى اين بيان حدوث به سه مرتبه ، از حاجت متأخر است و باتفاق