اين ايراد در سرنوشت فلسفه و احكام عقلى تأثير فراوانى دارد و در خور دقت و توجه شايان است و ما بكمك خداوند آن را مورد بحث قرار داده و به بهترين منطق آن را باطل ميسازيم . ادراكات انسانها سه منبع دارد ، و همين منابع سه‌گانه است كه موجب معلومات و مدركات انسانها ميگردد . ( 1 ) حواس پنجگانه ظاهرى ، باصره ، سامعه ، ذائقه ، لامسه ، شامه ، ( 2 ) وجدان و يا حس باطنى كه بوسيلهء آن گرسنگى ، غم شادى ، و سائر صفات نفسانى درك مىشود . ( 3 ) عقل يعنى همانطوريكه عقل در حيات تأثير دارد ، بدون از احتياج به حواس نيز ادراكاتى دارد كه بنام مستقلّات عقليّه و غيره ياد مىشود ، چنانچه مدركات حواس را محسوسات و مدركات وجدان را وجدانيات ميگويند . اكثر عقلا و دانشمندان بشرى قائل باعتبار و حجيّت تمام اين ادراكات هستند ، و براى مدركات آنها واقعيت‌شان را قبول دارند ، چه اين واقعيت در خارج باشد يا در افق ديگر ، جماعتى منكر همهء معلومات و مدركات هستند و هيچ چيز را قبول ندارند و همهء كائنات را موهوم ميدانند ، و اين طائفه باسم سوفسطائىها معروفند ، افلاطون و ارسطو تا حدود زيادى با فلسفهء خود مردم را از شر آنها نجات دادند ولى پس از ارسطو طايفه‌ى ديگرى پديد آمدند ، كه مانند اسلاف خود