اثبات خود ماده نيز ناتوان است چون چشم تجربه ظواهر را مىبيند نه خود ماده و جوهر كه جامع صفات است ، از اين لحاظ است كه عدهء از حسيون بازگشت به شك نموده‌اند و تعداد حتى اصل ماده را انكار كرده‌اند ! ! ! در واقع در علوم طبيعى كليهء نظريه‌هاى تجربى بر پايهء بعضى قضاياى مستقل عقلى استوار شده‌اند كه تنها عقل قدرت درك آنها را دارد . از قبيل اصل عدم تناقض . اصل عليت و اصل سنخيت بين علت و معلول ، تجربه و حس از درك و اثبات آنها كاملا عاجز و معذور است . اما مكتب عقلى و ديدگاه غير تجربى كه جهان را در پرتو رئاليزم مورد مطالعه قرار داده است انحصار ماده را در هم شكسته و حوزهء معارف انسانى را از مرزهاى حس و تجربه فراتر برده است از اينجاست كه انسان توان‌بخش قضاياى متافيزيكى را تنها با ميزان فلسفه و حكمت مىتواند پيدا كند ( وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً ) جهان‌بينى و متافيزيك از آنجائى كه بشر با جهان در ارتباط بوده است ناگزير از مطالعه‌اى در جهان است و يكى از اساسىترين انديشه‌هاى او بدست آوردن