ابو ريحان در « ءآثار الباقية » ذكر كرده . » « 1 » « اين كشف ابو ريحان امروز در فيزيك به قانون خاصيّت ظروف مرتبطه معروف است . ابو ريحان ، نيز دربارهء سير نور و صوت و اينكه حركت صوت بطىءتر از نور است ، تحقيق عميق كرده است . » « 2 » از جمله مسائل فيزيكى كه تمام اروپائيها در آن مرهون مسلمين ميباشند ، مسائل نور و آئينه هاست ؛ كه عاليترين كتابى كه در اين موضوع در هزار صفحه در دو جلد نوشته شده است كتاب ( ( تَنقيحُ الْمَناظر لِذَوى الأبصارِ وَ البَصآئِر ) ) تأليف علّامه كمال الدّين أبى الحسن فارسى است كه هفتصد سال پيش نگارش يافته است . « 3 » و امّا دربارهء علم هيئت و نجوم : با وجود نداشتن اسباب و وسائل كار ، و

--> ( 1 ) « نامهء دانشوران ناصرى » ج 1 ، ص 79 و 80 و ص 82 ( 2 ) مقدّمهء « التّفهيم » ص 117 ، از « آثار الباقية » ص 256 ( 3 ) اين كتاب در دو مجلّد قطور در سنهء 1347 و 1348 هجرى قمرى در بلدهء حيدرآباد دكن به طبع رسيده است و نويسندهء آن شيعهء عاليمقام است . در « الذّريعة » ج 4 ، ص 467 گويد : « اين كتاب شرحى است كه كمال الدّين فارسى به امر استادش : قطب الدّين شيرازى ( متوفّى در 710 هجرى ) بر كتاب « المناظرُ و المَرايا » منسوب به أبى علىّ محمّد بن حسين بن حسن بن سهل بن هيثم بصرىّ ( كه عمر درازى كرد و در حدود سنه 430 وفات كرد ) نوشته است . آن كتاب محتوى هفت مقاله است و ليكن شارح ما علاوه بر اين مقالات خاتمه‌اى و تذييلى و لواحقى را بدان افزوده است ؛ و از شرحش در سنهء 718 فارغ شد . و يكى از معاصرين شارح و شريك درس او در نزد قطب الدّين شيرازى ، كه به نام مولى نظام الدّين و مشهور به نظام أعرج قمّى است ، اين شرح را مختصر نموده و آن را « البَصآئِر فى اخْتصارِ تَنقيح المَناظر » نام نهاد . اصل « مناظر » از اقليدس صورى است و ابن هيثم مسائل آن را در كتاب خود كه به اسم « الْمَناظر » است درج نموده است . »