تَشْكُرُونَ . « 1 » دوّم در سوره فاطر : وَ تَرَى الْفُلْكَ فِيهِ مَواخِرَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ . « 2 » « و ميبينى اى پيامبر كشتى را كه در دريا ، ماخِرَة است ( تا آب را بشكافد و عبور كند ) اين براى آنست كه شما از فضل او بجوئيد ، و به اميد آنكه سپاس و شكر او را بجاى آوريد ! » و حتّى بيان فرموده است كه : علّت خلقت كوهها آنست كه زمين را مانند ميخهاى كوبيده و مفتولهاى در بتون آرمه محكم بگيرد ، و از تلاشى و سَيَلان و درهم فروريزى مصون بدارد : أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهاداً * وَ الْجِبالَ أَوْتاداً . « 3 » « آيا ما زمين را گاهواره قرار نداديم ؟ و آيا كوهها را ميخهاى فرو رفته در زمين ننموديم ؟ » وَ أَلْقى فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَ أَنْهاراً وَ سُبُلًا لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ . « 4 » « و براى شما در زمين كوه‌هاى استوار را افكند به جهت آنكه شما را از اضطراب و سرگردانى مصون بدارد ، و نهرهائى را و راه‌هائى را قرار داد به جهت آنكه شما راه را بيابيد » ! قرآن ، علل طبيعيّه را در تحت علل مجرّده و مستند به آنها ميداند اينها همه راجع به تصريح قرآن كريم درباره علّتهاى طبيعى و مادّى بود . امّا راجع به علّتهاى مجرّده و ما فوق عالم مادّه و طبيعت ، از وجود فرشتگان كه واسطه فيض از جانب حضرت حقّ هستند در تدبيرات تمام امور عالم خلقت ، بقدرى آيات قرآن در اين باره روشن و واضح است كه ميتوان آن

--> ( 1 ) ذيل آيه 14 ، از سوره 16 : النّحل ( 2 ) ذيل آيه 12 ، از سوره 35 : فاطر ( 3 ) آيه 6 و 7 ، از سوره 78 : النّبأ ( 4 ) آيه 15 ، از سوره 16 : النّحل