السيد محمد حسين الطهراني
225
نگرشى بر مقاله بسط و قبض تئوريك شريعت دكتر عبد الكريم سروش (فارسى)
قرآن براى حوادث ، علل طبيعى قائل است و همه را مستند به خدا ميداند قرآن براى حوادث طبيعيّه اسباب و عللى را قائل است ، و قانون علّيّت عامّه را تصديق مىكند ؛ همانطور كه عقل اين معنى را اثبات مىكند . و تجربه نشان ميدهد كه هر جا احتراقى صورت گيرد بايد در آنجا علّت موجب احتراق ، خواه آتش ، خواه حركت و خواه اصطكاك و امثالها ، بوده باشد . و از اينجاست كه از احكام علّيّت و معلوليّت و از لوازم آن ، همان كلّيّت و عدم تخلّف آن است . قرآن كريم در گفتارش و در مجراى روندش ، در مسائلى همچون حيات و موت و رزق و نزول باران و پيدايش گياه و زرع و درخت و جارى شدن آبها و بالاخره جميع حوادث آسمانى و زمينى ، روابط علّيّت مادّى را بيان مىكند ؛ اگرچه بالاخره بر اساس مسأله توحيد جميع آنها را به خداوند متعال استناد ميدهد . مانند آيه : إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ الْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِما يَنْفَعُ النَّاسَ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ ماءٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ بَثَّ فِيها مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَ تَصْرِيفِ الرِّياحِ وَ السَّحابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ . « 1 » « تحقيقاً در آفرينش آسمانها و زمين ، و اختلاف شب و روز ، و كشتياى كه بر روى دريا جارى است و به مردم منفعت ميبخشد ، و آن آب بارانى را كه خداوند از آسمان فرود ميآورد و بر اثر آن زمين را پس از مردگى و سردى و فسردگيش زنده و شاداب مىكند و در آن از هر نوع جنبندهاى را منتشر ميسازد ، و در حركت دادن بادها و ابرهائى كه در بين آسمان و زمين مسخّر فرموده است ، هر آينه آيات و نشانههاى توحيد اوست براى مردمى كه تفكّر كنند
--> ( 1 ) » . آيه 164 ، از سوره 2 : البقرة