كه سابقاً گرفته است در زمانى كه از اين حكم حرمت اطّلاع نداشته است ، همه بر او حلال است . ( و نيازى به پس دادن وجوه ربويّه قبل از اطّلاع بر اين حكم تحريمى و موعظه خداوندى نيست ) و امر او به خداوند موكول است . و كسى كه بر خوردن ربا اصرار ورزد ، و با شنيدن حكم حرمت و آيه منع ، باز هم به خوردن آن بازگشت كند ، پس چنين مردمى از ياران و همنشينان آتشند كه البتّه در آن مخلّد و بطور جاودان ميمانند . » در اين آيه مباركه رباخواران را همچون ديوانگانى كه بواسطه مرض جنّزدگى ، مصروع و مدهوش سقوط كرده‌اند و سپس برميخيزند ، دانسته است . و جنون را با عبارت يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَسِّ « شيطان با اصابه و مسّ خود او را شديداً زده است » تعبير فرموده است . تفسير « پرتوى از قرآن » جنزدگى را به بيمارى صرع و يا ميكربى تفسير نموده است مرحوم طالقانى ، شيطان زدگى را تمثيل از مرض صَرْع و ديگر اختلالهاى روانى پنداشته‌اند . صاحب مقاله بسط و قبض ، عبارت ايشان را نقل مىكند ، و سپس ردّ علّامه طباطبائى را بر ايشان ذكر مىكند . و سپس با آنكه ميگويد : سخن ما در اين مقام سخن معرفت شناسانه است ، و وارد تعيين حقّانيّت يا بطلان آراى اين مفسّران نميگردد ، و معرفت دينى هم رأى اين يا آن مفسّر نيست . « 1 » معذلك از شرح و تمجيد عبارت مرحوم طالقانى ، و از انتقاد به علّامه طباطبائى روشن است كه آن سبك را پسنديده است . ما براى توضيح موارد اشتباه و اشكال بر آن سبك ، ناچاريم اوّلًا عين عبارت ايشان را بياوريم ، و ثانياً به جرح و نقد آن بپردازيم . امّا عبارت ايشان

--> ( 1 ) بسط و قبض تئوريك شريعت ، « كيهان فرهنگى » شماره 52 ، تير ماه 1367 ، شماره 4 ، ص 15 ، ستون سوّم