چهارم آنكه : چون دانسته شد كه : صراط مستقيم أمرى است كه در جميع سبيل‌هاى خداوند تعالى محفوظ است ؛ و در عين آنكه آن سبل با هم در درجات و مراتبشان اختلاف دارند ؛ و صراط مستقيم در همهء آنها هست ؛ و با همه آنهاست . بنابراين اشكالى ندارد كه : خداوند إنسان را به صراط مستقيم هدايت كند . زيرا خداوند هدايت‌كننده است ؛ و بنده‌اش را از سبيلى به سبيل ديگر ، و از صراطى به صراط ديگر هدايت مىكند . يعنى از سبيل و صراط ادنى ، به سبيل و صراط أعلى كه صراط مستقيم است رهبرى نمايد . و در حقيقت وى را در سبيلى از سبل رهبرى نموده ؛ و سپس در هدايتش مىافزايد ، تا از آن سبيل او را در درجه و مقامى كه برتر و بالاتر از آنست ، هدايت مىكند . و گفتار خداوند متعال : اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ كه خداوند از زبان بندگان خود كه آنها را با عبادت روزمرّه ، هدايت نموده است ؛ حكايت مىكند ؛ از اين قبيل است . و بنابراين نبايد در اين مورد اشكالى به نظر آيد كه : پرسش و طلب هدايت از كسى كه بالفعل هدايت يافته است ، سؤال از تحصيل حاصل است ؛ و آن محال است . و همچنين قرار گرفتن بر صراط ، بعد از فرض قرار گرفتن بر آن ، كه لازمهء دعا و عبادت و نماز است ، نيز تحصيل حاصل است ، و نبايد دربارهء آن پرسش و تقاضائى به عمل آيد . و جواب معلوم است . بعضى بر مفاد اين آيه ايراد كرده‌اند كه : شريعت ما كه شريعت إسلام است ، از هر جهت نسبت به شرايع سابقه كامل‌تر و واسع‌تر است . بنابراين ، پرسش از خداى متعال كه ما را در صراط كسانى كه نعمت دادى بر آنها كه مراد شرايع سالفه است ؛ چه معنى دارد ؟ ! پاسخ اين ايراد ، آنست كه : كامل‌تر بودن شريعتى از شريعت ديگر أمرى است ؛ و كامل‌تر بودن شخص متمسّك به شريعتى ، از شخص متمسّك به شريعت ديگر ، أمرى است جدا و غير از آن . زيرا كه مؤمن عادى و متعارف ، از