بحث اشاره دارد : [ صراط مستقيم يكى است و نسبتش به خداست ، و سبل بسيار است ، و نسبت به غير دارد ] قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ كِتابٌ مُبِينٌ يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ وَ يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَ يَهْدِيهِمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ . « 1 » كه در اينجا سبل را متعدّد شمرده ؛ و با صيغهء جمع آورده ؛ و صراط را واحد ، و با صيغهء مفرد ذكر نموده است . و اين صراط مستقيم واحد ، يا همان سبل كثيره است ؛ و يا بواسطهء اتّصال بعضى از سبل با بعض ، و اتّحاد بعضى با بعضى ، بالأخره مؤدّى به صراط مستقيم مىگردد . و از طرفى خدا مىگويد : وَ ما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَ هُمْ مُشْرِكُونَ . « 2 » ( و اكثريّت كسانى كه ايمان به خدا آورده‌اند ؛ ايمان به خدا نياورده‌اند ؛ و از مشركين هستند ) از اين آيه معلوم مىشود كه : بعضى از أقسام شرك كه ضلالت است ، با ايمان جمع مىشود ؛ و ايمان سبيل است . و از اينجا معلوم مىشود كه : سبيل با شرك ، جمع مىشود ؛ و ليكن صراط مستقيم با ضلال كه شرك است جمع نمىشود . چون فرموده است : وَ لَا الضَّالِّينَ ( صراط مستقيم ، راه أهل ضلال نيست ) . و از تدبّر و تأمّل در اين آيات معلوم مىشود كه : هريك از اين سبل ( راه‌ها ) با مقدارى از نقص و يا امتياز از هم ، جمع مىگردد . أمّا صراط مستقيم قابل نقص و امتياز نيست . و نيز معلوم مىشود كه : هريك از اين سبل ، صراط مستقيم است با اينكه غير از سبيل ديگر است و با آن سبيل ديگر فرق دارد . و ليكن صراط مستقيم با هريك از آنها اتّحاد دارد در عين آنكه با ديگرى كه از همه جهات و

--> ( 1 ) آيهء 15 و 16 ، از سورهء 5 : مائده . ( 2 ) آيهء 106 ، از سورهء 12 يوسف .