دريائى و هوائى ، همه و همه جمع شوند ، و در آداب ، رسوم ، و مرام ، و عقيده ، و منهاج زندگى ، و روش معيشت ، و تمتّع از راقىترين راهى را كه در جلوى پاى خود گذارده‌اند ، مطالعه كنند ؛ و مع‌ذلك آن را با أحكام قرآن ، از كسب و تجارت و نكاح و عبادت و صلاة و صوم و حجّ و جهاد ، و دستورات توحيدى ، و بيانات عرفانى و مواعظ أخلاقى و فرامين عملى ، مقايسه نمايند ؛ خواهند ديد كه : إسلام بسيار بسيار برتر و بالاتر و عالىتر و راقىتر است . [ قرآن كتاب هدايت و ارشاد ] قرآن در راهى نزديكتر و سريع‌تر و آسان‌تر بشر را به تكامل انسانى خود مىرساند ؛ و در به فعليّت درآوردن قوا و استعدادهاى نهفته ، اساسىتر و محكم‌تر و اصولىتر گام برمىدارد . دوّم آنكه : مؤمنان و گروندگان به حضرت ربوبيّت ، و معترفان به رسالت و مقرّان به ولايت را بشارت مىدهد كه : در اثر كنكاش عملى ، و جديّت و سعى و كوشش كردارى و رفتارى خود ، براى وصول به نتيجهء رابحه و رستگارى و نجات از هواجس نفسانى ، و فوز به درجات عاليه و مقامات ساميه ، خداوند منّان أجر و مزد بزرگى براى آنها معيّن فرموده است . و بنابراين قرآن ، كتاب بشارت ، و اميد ، و شادى و خرّمى ، و كاميابى است . سوّم آنكه : به منكران خدا و رسالت و ولايت كه در نتيجه ، إنكار آخرت و روز پاداش و جزاست ؛ بيم و دهشت مىدهد كه : براى آنها عذاب دردناك و ناگوارى در پى آمد عدم ايمانشان در پيش خواهند داشت . و بنابراين قرآن ، كتاب هشدار و بيدار باش و انذار و به هوش باش است . هم كتاب اميد و بشارت است و هم كتاب بيم و دهشت ؛ در عين آنكه برنامهء حركت بنى آدم را ، قويم‌ترين برنامه‌ها ، براى وصول به راستين‌ترين آئين‌ها ، و درست‌ترين منهج‌ها و مرام‌ها ، به شمار مىآورد . نظير اين سه مطلب را در بسيارى از موارد قرآن مجيد مىيابيم ؛ همچون ابتداى سورهء نمل كه مىفرمايد : طس تِلْكَ آياتُ الْقُرْآنِ وَ كِتابٍ مُبِينٍ - هُدىً وَ بُشْرى