خطبه ، اين جمله را دارند : وَ قَدْ قَالَ رَسُولُ اللَهِ ( صَلَّى اللَهُ عَلَيْهِ وَ ءَالِهِ وَ سَلَّمَ ) : مَا وَلَّتْ أُمَّةٌ أَمْرَهَا رَجُلا قَطُّ وَ فِيهِمْ مَنْ هُوَ أَعْلَمُ مِنْهُ ، إلا لَمْ يَزَلْ أَمْرُهُمْ يَذْهَبُ سَفَالًا حَتَّى يَرْجِعُوا إلَى مَا تَرَكُوا « 1 » . مى فرمايند كه : « رسول خدا ( صلَّى الله عليه و آله و سلَّم ) فرمود : هيچ امّتى در هيچ وقت ، ولايت أمر خود را به مردى نميدهد ، در صورتى كه در ميان امّت ، أعلمِ از آن شخص وجود داشته باشد ، مگر اينكه بواسطهء دادن أمر ولايت به غير أعلم ، پيوسته أمر آنها به سوى خرابى و تباهى كشيده مىشود تا زمانى كه از اين كارشان دست بردارند و از آن راهى كه رفته‌اند برگردند و أمر را به دست أعلم بسپارند . » و أمّا سند دوّم : أيضاً در « غاية المرام » از شيخ طوسى در « أمالى » مختصرِ همين خطبه را با يك طريق ديگر نقل مىكند « 2 » . و در آن روايت نيز عين اين عبارت را حضرت إمام حسن مجتبى عليه السّلام از رسول خدا شاهد مىآورند . پس اين دو عبارت ، عبارت واحدى است از حضرت إمام حسن مجتبى عليه السّلام . و البتّه أصل اين خطبه را از إمام حسن مجتبى عليه السّلام همه قبول دارند ؛ حتّى عامّه هم نقل كرده‌اند . و أمّا اين جملة بخصوص ، فقط در روايت « غاية المرام » است كه از شيخ طوسى گرفته ، و دو سند هم دارد و هر دو

--> ( 1 ) « غاية المرام » طبع سنگى ، ص 298 ، حديث 26 أيضاً عين اين عبارت را از حضرت مجتبى عليه السّلام بدون كلمه « قَطُّ » و همراه با ضمير مفرد غائب در كلمه « تَرَكُوا » بطوريكه « تركوه » شده است ، حافظ كبير ابن عُقْدهء ، بنا به نقل علّامه أمينى در « الغدير » ج 1 ، ص 197 و همچنين شيخ سليمان قندوزىّ در « ينابيعُ المودّة » ص 482 ، باب نودم از تفسير منسوب به أئمّه از أهل البيت الطَّيّبين عليهم السّلام از حضرت جعفرٌ الصّادق از پدرش ، از جدّش ، از حضرت إمام حسن عليهم السّلام جميعاً ، به عين عبارت ابن عقده آورده است ( 2 ) « . غاية المرام » طبع سنگى ، ص 299 ، حديث 27