8 - ابو ريحان محمّد بن احمد بيرونى در گذشته بسال 340 شرحى بر ديوان ابى تمام دارد كه حمومى آن را به خط خود ابو ريحان ديده است . 9 - ابو العلاء احمد بن عبد اللَّه معرى متوفى بسال 449 ، كه تلخيصى از ديوان شاعر با شرح آن بنام « ذكرى حبيب » دارد . 10 - ابو زكريا يحيى بن على خطيب تبريزى متوفى 502 كه شارح ديوان اوست . 11 - ابو البركات ابن مستوفى مبارك اربلى م 637 كه شرحى بر ديوان ابو تمام در 10 جلد دارد . 12 - ابو الفتح ضياء الدين نصر بن محمّد متوفى 637 كه حافظ شعر وى بود . 13 - ابو الحجاج يوسف بن محمّد انصارى م 672 كه ديوان شعر و حماسه را از حفظ مىكرد . 14 - محى الدين خياط ( 1 ) كه شرحى بر ديوان ابى تمام دارد . 15 - دكتر ملحم ابراهيم اسود ، وى شرحى بر ديوان ابى تمام دارد كه در مصر چاپ شده است . نسخهء چاپى ديوان ابى تمام ظاهرا بر ترتيب « صولى » است كه مرتب بر حروف است . با اين تفاوت كه اشعار افتادهء آن بسيار است . زيرا « نجاشى » در صفحه 12 فهرستش گفته است : ابو تمام را در بارهء خاندان پيغمبر اشعار فراوانى است . و احمد بن حسين ( ره ) يادآورى كرده كه از ديوان شاعر نسخهء كهنه اى ديده است كه شايد نوشته در روزگار خود شاعر يا نزديك به زمانهء او بوده و در آن از امامان شيعه تا امام جواد ( ع ) كه ابو تمام در زمان وى در گذشته است ياد نموده ، ليكن در ديوان

--> ( 1 ) - به فهرست ابن نديم ص 235 و فهرست نجاشى ص 102 . طبقات ابن ابى صبيعه 2 ص 20 . تاريخ ابن خلكان 1 ص 30 - 133 . بغية الوعاة ص 324 - 404 - 423 و كشف الظنون و معجم المطبوعات رجوع كنيد .