السيد محمدمهدي بحر العلوم
75
رساله سير و سلوك منسوب به بحر العلوم (فارسى)
خلوص كافى نيست در حصول خلوص . بلكه بايد جميع مراتب آن تمام فعليّت و ظهور به هم رساند ، تا صاحب آن از شوائب عالم اسفل از آن فارغ شود و نور خلوص به زواياى قلب و دلش تابيده شود و آثار انّيت بالمرّه بر طرف گردد و تواند از اين صعود ، قدم در بساط قرب أبيت عند ربّى كه سر منزل ينابيع حكمت است گذارد . و اين حاصل نمىشود مگر به حصول ملكهء خلوص و ظهور تمام فعليّت آن . و چون اقلّ آنچه تمام فعليّت و ملكه به آن مىتواند به هم رسيد از براى عالمى ، كون در آن عالم است در مدت چهل روز ، چنانچه در صدر به آن اشاره شد ، لهذا تا راهرو چهل روز در عالم خلوص سير نكند و منازل چهلگانهء آن را كه مراتب تمام فعليّت آنست تمام نكند قدم فراتر نتواند نهاد . و اما شرح عوالم مقدّمهء بر عالم خلوص ، پس مجمل آن چنانچه در صحيفهء الهيّه به آن اشاره شده بعد از عالم اسلام سه عالم است « 1 » الّذين آمنوا و هاجروا و جاهدوا . . . الخ .
--> اصل معرفت آن وقت است كه هر سه فانى بشود كه حقيقت سجده عبارت از فناء است كه عند الفناء عن النّفس بمراتبها يحصل البقاء بالله . . . رزقنا اللّه و جميع اخواننا بمحمد و آله الطاهرين . انتهى موضع الحاجة . . . ( 1 ) - بدانكه مصنّف ( ره ) عوالم ما قبل عالم خلوص را به چهار عالم : اسلام ، ايمان ، هجرت و جهاد ، و هر يك از آنها را به سه مرتبهء ، اصغر ، اكبر و اعظم تقسيم فرموده و بنا بر اين دوازده عالم قبل از عالم خلوص معين فرموده است . و بعد از اين عالم خلوص خواهد بود ، و بايد سالك يك اربعين در عالم خلوص سير كند تا تمام استعدادات خلوص به مرحلهء فعليّت رسد . و حديث من أخلص للّه را به سير در عوالم خلوص تفسير فرموده ، و عالم ظهور ينابيع حكمت را به بقاء بعد الفناء كه همان « بقاء به معبود » است معيّن كرده است .