نَحْنُ الاعْرَافُ ! الَّذِينَ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إلَّا مَنْ عَرَفَنَا وَ عَرَفْنَاهُ ، وَ لَا يَدْخُلُ النَّارَ إلَّا مَنْ أَنْكَرَنَا وَ أَنْكَرْنَاهُ . وَ ذَلِكَ بِأَنَّ اللهَ لَوْ شَاءَ أَنْ يُعَرِّفَ النَّاسَ نَفْسَهُ لَعَرَّفَهُمْ ، وَ لَكِنَّهُ جَعَلَنَا سَبَبَهُ وَ سَبِيلَهُ وَ بَابَهُ الَّذِى يُؤْتَى مِنْهُ . « 1 » « ما هستيم اعراف ! آن كسانى كه خداوند شناخته نمىشود مگر بوسيلهء شناخت ما . و ما هستيم اعراف ! آن كسانى كه داخل بهشت نمىشود مگر آن كه ما را بشناسد و ما او را بشناسيم ، و داخل آتش نمىشود مگر آن كه ما را انكار كند و ما او را انكار كنيم . و اين به جهت آنست كه خداوند اگر إراده ميفرمود و ميخواست خود را بدون واسطه به مردم بشناساند البتّه مىشناسانيد ، و ليكن او ما را سبب و وسيله و درى قرار داده است كه بايد از آن داخل شد . » و در « بصائر الدّرجات » از محمّد بن الحسين از موسى بن سَعْدان از عبد الله بن قاسم از بعضى اصحابش از سعد إسكاف - پس از سؤال او از حضرت باقر عليه السّلام از تفسير اين آيه ، و پس از جواب آن حضرت بر همين نهجى كه أخيراً از « تفسير عيّاشى » ذكر شد - آورده است كه حضرت به دنبال آن اضافه ميكنند كه : فَلَا سَوَاءٌ مَا اعْتَصَمَتْ بِهِ الْمُعْتَصِمَةُ وَ مَنْ ذَهَبَ مَذْهَبَ النَّاسِ ؛ ذَهَبَ النَّاسُ إلَى عَيْنٍ كَدِرَةٍ يَفْرُغُ بَعْضُهَا فِى بَعْضٍ ، وَ مَنْ أَتَى ءَالَ مُحَمَّدٍ أَتَى عَيْناً صَافِيَةً تَجْرِى بِعِلْمِ اللهِ لَيْسَ لَهَا نَفَادٌ وَ لَا انْقِطَاعٌ .

--> ( 1 ) همان مصدر ، ص 19