چيز بوده باشد . هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ وَ هُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ « 1 » . « اوست اوّل ، و اوست آخر ، و اوست ظاهر ، و اوست باطن ؛ و او به هر چيزى داناست . » و از همين قاعده و قانون كلّى كه معلول در مرتبهء نازلهء علّت است ، مىتوان استفاده كرد كه هر يك از بهشت و جهنّم داراى درجات و مراتب متفاوتى است ؛ مراتب بهشت از بالا شروع مىشود و به پائين مىآيد ؛ أعلى درجهء آن بالاترين درجه ، و پائين‌ترين مرحلهء آن نازل‌ترين آنهاست ، و هر مرتبه از مراتب فوق بر مرتبهء ما دون خود مهيمن و مسيطر است . و به عكسِ درجاتِ بهشت ، مراتب جهنّم از پائين شروع مىشود و به بالا مىآيد ؛ و شديدترين مرتبه ، مرتبهء پائين‌تر است ، و بعد از آن ، بالاى آن است و همين طور تا برسد به مرتبهء اوّل . و نيز از آنچه گفته شد به دست مىآيد كه هر درجهء بالاى از بهشت در حكم فاعل درجهء پائين‌تر است تا برسد به پائين‌ترين درجه ، و هر درجه از پائين جهنّم در حكم فاعل درجهء بالاتر از آنست تا برسد به بالاترين درجه ؛ و ما بحول و قوّهء خداوند اميد است در مباحث جنّت و نار مشروحاً بياناتى داشته باشيم ؛ وَ ما تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ إِلَيْهِ أُنِيبُ .

--> ( 1 ) آيه 3 ، از سورهء 57 : الحديد