زمين ، و خداوند به آنچه مىكنيد داناست . » در اين آيه شريفه چون ميفرمايد : نفس اموالى كه از انفاق آن بخل ميورزند به صورت طوق بر گردن بخيلان آويزان مىشود ، پس معاد اموال مورد بخل در جهنّم همان طوق بر گردن بخيلان است . اثبات علم و حيات براى نباتات و جمادات و حيوانات ، طبق آيات قرآن بارى ، در اين آياتى كه اينجا آورديم و نسبت به جمادات حكم حشر و معاد را ميفهماند ؛ از اينكه ضمائر ذوى العقول همانند : وَ هُوَ عَلى جَمْعِهِمْ ، وَ هُمْ عَنْ دُعائِهِمْ غافِلُونَ ، و كانُوا لَهُمْ ، وَ كانُوا بِعِبادَتِهِمْ ، ما يَمْلِكُونَ ، إِنْ تَدْعُوهُمْ ، لا يَسْمَعُوا ، وَ لَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجابُوا ، يَكْفُرُونَ ، وَ ما يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ را در اين آيات استعمال نموده است ، استفاده مىشود كه بعث نباتات و جمادات در قيامت ملازم با حيات و علم است ، و آنجا عالم حيات و علم است ، آنجا حيات و علم فوران دارد و از هر موجودى حتّى از يك ذرّهء بى مقدار علم و حيات تراوش دارد . آيه 29 از سورهء 42 : شورى ، بسيار با لطف و اشاره اين معنى را مىرساند : وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَثَّ فِيهِما مِنْ دابَّةٍ وَ هُوَ عَلى جَمْعِهِمْ إِذا يَشاءُ قَدِيرٌ . « و از آيات خداوند آفرينش آسمانها و زمين و آنچه در آنها از جنبندگان خدا منتشر كرده است مىباشد ، و خداوند بر جمع و حشر آنها زمانى كه بخواهد تواناست . » ظاهراً ضمير جَمْعِهِمْ به السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَثَّ فِيهِما مِنْ دابَّةٍ رجوع مىكند و اين دلالت بر حيات و علم آسمان‌ها و زمين و