زنده در نظر ما و در پندار ما ، و بين موجودات غير زنده نمىگذارد و براى همهء آنها به اطلاق و عموم حكم به معاد و حشر مىفرمايد . پس معاد اختصاصى به انس و جنّ ندارد ، فرشتگان و نباتات و جمادات و بطور كلّى هر چه موجود زمينى و يا آسمانى و يا موجود بَينهما شمرده مىشود داراى معاد و حَشْر خواهد بود . در پويائى بسوى حقّ فرقى بين جانداران و جمادات نيست و امّا در خصوص موجودات زنده چون انواع و اصناف مختلف و بى شمار حيوانات زمينى و دريائى و هوائى ، اين آيه شاهد صدق ، و بر مدّعاى ما صراحت و نصوصيّت دارد : وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ « 1 » . « و هيچ جنبنده اى در زمين ( دريا و روى زمين ) نيست و هيچ پرنده اى با دو بال خود پرواز نمىكند ، مگر اينكه آنها امّت‌هائى همانند شما هستند . ما در نوشتن كتاب تكوين ( كه عالم وجود و امكان است ) از هيچ چيز دريغ ننموده‌ايم و كوتاهى نكرده‌ايم ؛ و سپس همه بسوى پروردگارشان محشور مىشوند . » ظاهر اين آيه مباركه مىرساند كه چون آنها امّت‌هائى همچون انسان هستند ، كه در خلقت عبث و بيهوده و باطل نيستند ، بنابراين محشور مىشوند ؛ پس در آفرينش آنها نيز غايتى مقصود ، و نهايتى مطلوب است ، و آن غايت بازگشت و عود آنهاست بسوى پروردگارشان .

--> ( 1 ) . آيه 38 ، از سورهء 6 : الانعام