براى غير شفاعت كند . و دوّم آنكه از غير استدعاى شفاعت براى خود كند . خداوند در اينجا بيان كرده است كه : اين دستهء كفّار ، نه شفاعت غير دربارهء آنان پذيرفته است ، و نه شفاعت آنان دربارهء غير . و معناى إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمنِ عَهْداً اينست كه : مالك شفاعت براى غير ، و يا - بنا بر قولى - از غير براى خود نيستند مگر كسانى كه عهد داشته باشند . و مراد از عهد ايمان است ، و اقرار به وحدانيّت ذات أقدس حقّ ، و تصديق به پيامبرانش . و بعضى گفته‌اند : مراد از عهد ، شهادت بر وحدانيّت خدا ، و تبرّى به سوى خدا از هر حَوْل و قوّه اى جز خدا ، و عدم اميدوارى مگر به خدا مىباشد ؛ و اين قول از ابن عبّاس نقل شده است . و بعضى گفته‌اند كه : مراد اينست كه شفاعت نمىكند مگر آن كسانى كه خداوند رحمن به آنها به طور مطلق اذن در شفاعت را داده است ، چون پيامبران و شهيدان و عالمان و مؤمنان همان طورى كه در أخبار وارد شده است . و علىّ بن إبراهيم در تفسير خود گفته است : پدرم ، از ابن محبوب ، از سليمان بن جعفر ، از حضرت صادق عليه السّلام از پدرانشان عليهم السّلام روايت كرده است كه رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم گفته‌اند : مَنْ لَمْ يُحْسِنْ وَصِيَّتَهُ عِنْدَ المَوْتِ كَانَ