السيد محمد حسين الطهراني
88
معاد شناسى (فارسى)
خلقت سابقه بوده است محشور گردد . و به اين مطلب در روايات وارده تصريح شده است . و امّا متكلّمين همگى بدون استثناء ، از اين شبهه به طريقى پاسخ گفتهاند كه به جهت ركاكت و ضعف آن ، نيازى به ذكر آن نيست . » اين بود كلام ملّا صدرا در دفع اين شبهه . پاسخ حكيم سبزوارى از شبههء آكل و مأكول مرحوم حكيم سبزوارى قُدّس سِرّه نيز در دفع اين شبهه بر همان نهج و منوال ملّا صدرا مَشى نموده است ، و ميفرمايد : وَ شُبْهَةُ الآكِلِ وَ الْمَأْكولِ * يَدْفَعُها مَنْ كانَ مِنْ فُحولِ إذْ صورَةٌ بِصورَةٍ لا تَنْقَلِبْ * عَلَى الْهَيولَى الانْحِفاظُ مُنْسَحِبْ و شبههء آكل و مأكول را ، كسى كه از فحول علماء باشد دفع مىكند ؛ چون صورتى به صورت ديگر منقلب نمىشود ، و الّا لازم مىآيد در ماهيّت انقلاب پديدار شود ؛ بلكه دو صورت مختلف بر روى مادّه محفوظيّتشان جارى و ثابت است . چون همان صورت سابقه بر روى مادّه منحفظ و ثابت است در وقتى كه صورت فعليّه بر روى مادّه واقع مىشود . و اگر گفتيم آب تبديل به هوا شد مراد اين نيست كه آن صورت آبى بما أنّها مائيّةٌ تبديل به صورت هوائى شده است ، چون بنا بر اين فرض ، انقلاب واقعى در ماهيّت آب لازم مىآيد .