غائب ! افرادى كه در آراء و افكار مختلفيد ، و امراء و رؤساى شما مبتلا به شما شده‌اند . صاحب شما اطاعت خدا مىكند و شما با او مخالفت مىكنيد ؛ و صاحب مردمان شام عصيان خدا مىكند و آنها از او اطاعت مىنمايند . سوگند به خدا كه چقدر دوست دارم كه معاويه با من نسبت به شما معاملهء صرفِ دينار به درهم كند ؛ و بنابراين ده نفر از شما را از من بگيرد و يك مرد از آنان را به من بدهد » . خطب أمير المؤمنين عليه السلام درس ادب و اخلاق و عزّت و شرف است أمير المؤمنين با اين خطبه‌ها و سخن‌هاى عميق ميخواهد با جان آنها تكلّم كند و حسّ باطن آنان را زنده بنمايد ، و با اين لطائف از اشارات و كنايات و استعارات به طرق مختلفى حقيقت مطلب را به آنان بفهماند . در اوّل جنگ صفّين كه معاويه آب را بر لشكر آن حضرت بست ، در ضمن خطبه‌اى ميفرمايد : فَالْمَوْتُ فِى حَيَاتِكُمْ مَقْهُورِينَ ، وَ الْحَيَاةُ فِى مَوْتِكُمْ قَاهِرِينَ . « 1 » حقيقةً يك دنيا درس ادب و اخلاق و عزّت و شرف است و اگر در شرح و تفسير آن كتاب‌ها تدوين گردد سزاوار است . ميفرمايد : « اگر زنده باشيد و مقهور و مغلوب دست دشمن ، مرده‌ايد ؛ و اگر بميريد در راه غلبه و سيطرهء بر دشمن ، زنده‌ايد . » آن‌قدر در اثر تكاهل و تساهل ، آن حضرت را خسته و ملول

--> ( 1 ) همان مصدر ، خطبهء 51 ؛ و از طبع عبده مصر : ج 1 ، ص 100