ايمان و كفر و عدالت و فسق و سائر خصوصيّات شخصى است كه آن صورت و مثال حكايت از او مىكند . گشايش قبر مؤمن تابع نور چشم معنوى اوست و چه تعبير رسا و عالى نموده است از آن ، حضرت صادق عليه السّلام در روايتى كه مرحوم صدوق روايت كرده و ما آن را در جلد دوّم همين كتاب از كتاب « أمالى » نقل كرديم ؛ در آن روايت است كه : چون مؤمن را در ميان قبر ميگذارند و دو فرشتهء فتّان نكير و منكر از ربّ او و دين او و پيغمبر او سؤال مىكنند و مؤمن در جواب پاسخ صحيح ميدهد به آنها ؛ فَيَفْسَحَانِ لَهُ فِى قَبْرِهِ مَدَّ بَصَرِهِ . « 1 » يعنى براى آن مؤمن به اندازه‌اى كه بينائى چشمش كشش دارد قبر او را مىگشايند و وسعت ميدهند . البتّه اين وسعت و گشايش ، گشايش خارجى نيست كما آنكه قبر ، قبر خارجى نيست بلكه مراد از قبر ، عالم برزخ مؤمن و مراد از گشايش ، اتّساع و گشادى معنوىِ مثالى است . و اين گشايش تابع مستقيمى است از مقدار شعاع نور چشم مؤمن ؛ تا هر جا كه چشمش ببيند قبرش را وسيع مىكنند ، البتّه مقدار شعاع نور چشم معنوى اصحاب يمين و أبرار و مقرّبين و مخلَصين تفاوت دارد ، و شعاع نور چشم هر فرد از اين اصناف با فرد ديگر حسب اختلاف عمل و درجهء وَرَع تفاوت دارد . شعاع نور چشم اصحاب يمين مراتب عالم نفس و سعهء وجودى آن است كه آسمانها و زمين را احاطه كرده است ، و شعاع نور چشم

--> ( 1 ) « أمالى » صدوق ، طبع سنگى ، ص 174